Inbreuk op auteursrecht

INBREUK OP AUTEURSRECHT

Inbreuk op auteursrecht is in onze gedigitaliseerde informatiesamenleving geen onbekende in het recht. Inbreuk op auteursrecht wordt geregeld in de Auteurswet. Deze wet is mede gebaseerd op de Europese auteursrechtrichtlijn en regelt welke werken met auteursrecht beschermd worden, wie het auteursrecht heeft, de duur van het auteursrecht, en dat de werken niet zonder toestemming van de auteursrechthebbende gepubliceerd of gekopieerd mogen worden.

Op internet is auteursrecht van groot belang. Denk aan websites, afbeeldingen, foto’s, muziek, film en video. Al deze werken kunnen met auteursrecht beschermd zijn. Het gebruik van deze werken is aan toestemming onderworpen: zonder toestemming voor openbaarmaking en verveelvoudiging kan je inbreuk plegen op het auteursrecht. Soms kan die toestemming zijn verleend in algemene voorwaarden of in een contract. Een schending van die voorwaarden kan ook een inbreuk opleveren. Deze vorm van plagiaat op software of andere producten kan er voor zorgen dat er conservatoir beslag wordt gelegd op deze producten.

Auteursrechten, portretrechten en persoonlijkheidsrechten

Een geschonden voorwaarde uit een licentieovereenkomst, of gebruik zonder toestemming, kan dus leiden tot een inbreuk op auteursrechten. In het geval van afbeeldingen of foto’s waarop mensen staan afgebeeld, kan er ook nog sprake zijn van een schending van portretrecht. Daarnaast gelden er nog morele rechten of persoonlijkheidsrechten, zoals het recht op naamsvermelding.

Afspraken over auteursrechten

Als werkgever kan je ook aansprakelijk zijn voor inbreuken van jouw werknemers. Met freelancers kan dat anders liggen: het is ten aanzien van hen, maar ook ten aanzien van andere derde partijen, aan te raden om goede schriftelijke afspraken (in een contract) over wie verantwoordelijk is voor auteursrechtinbreuken. Met deze partijen kan je overigens ook afspraken maken over bij wie de auteursrechten komen te liggen op door hen ontwikkelde werken. Een overdracht van auteursrechten kan bijvoorbeeld worden afgesproken in een akte (een met natte handtekening ondertekende overeenkomst).

Handhaving van auteursrecht

Als werkgever kan je ook aansprakelijk zijn voor inbreuken van jouw werknemers. Met freelancers kan dat anders liggen: het is ten aanzien van hen, maar ook ten aanzien van andere derde partijen, aan te raden om goede schriftelijke afspraken (in een contract) over wie verantwoordelijk is voor auteursrechtinbreuken. Met deze partijen kan je overigens ook afspraken maken over bij wie de auteursrechten komen te liggen op door hen ontwikkelde werken. Een overdracht van auteursrechten kan bijvoorbeeld worden afgesproken in een akte (een met natte handtekening ondertekende overeenkomst).

Inbreuk op auteursrecht

Als je de maker bent van een werk dat auteursrechtelijke bescherming geniet dan kan je je tegen (al dan niet dreigende) inbreuken op jouw auteursrecht verzetten. Van een inbreuk is sprake als het werk zonder jouw toestemming wordt gepubliceerd (“openbaarmaking” of “distributie”) of wordt gekopieerd (“verveelvoudiging” of “reproductie”). Denk bijvoorbeeld aan het online publiceren van broncode of het overnemen van jouw foto’s.

Handhaven van auteursrecht

Het handhaven van auteursrecht hoeft geen lange, dure procedure bij de rechtbank te betekenen.

Eerste stap is vaak het sturen van een sommatiebrief. In de sommatiebrief kan de inbreukmaker worden verzocht om de inbreukmakende handelingen te staken en gestaakt te houden. Het is onze ervaring dat dit meestal al effectief is en dat de inbreuk wordt gestaakt. Dat scheelt beide partijen een juridische procedure. Bovendien kost een sommatiebrief relatief weinig geld. Het is wel aan te raden om de brief door een advocaat te laten sturen, om te laten zien dat het u ernst is. De kosten die u aan een advocaat kwijt bent kunt u overigens op de inbreukmaker verhalen.

Indien de sommatiebrief toch geen effect heeft dan biedt de rechter uitkomst. Er zijn drie verschillende procedures: de voorlopige voorziening in kort geding; het ex parte verbod; en een ‘gewone’ bodemprocedure.

Het kort geding biedt een zeer snelle remedie. Het heeft wel een voorlopig karakter, waardoor het bijvoorbeeld – in de regel – niet mogelijk is om schadevergoeding te vorderen. Wel kunnen (toekomstige) inbreukmakende handelingen verboden worden. Zo nodig kan de rechtbank een dwangsom aan het verbod verbinden, zodat het vonnis goed afgedwongen kan worden. Een kort geding kan normaal gesproken binnen zes weken plaatsvinden, en in spoedeisende gevallen soms zelfs binnen een paar dagen. Na het doorlopen van een kort geding zal een bodemprocedure moeten volgen. Zo niet, dan komt het opgelegde verbod te vervallen. In de praktijk komt het vaak voor dat partijen een vaststellingsovereenkomstsluiten, waarin ze afspreken dat de bodemprocedure niet nodig is terwijl de inbreukmaker het kort geding vonnis naleeft.

Een kort geding kan alleen worden ingesteld door een advocaat. Een advocaat kan adviseren of een kort geding de meest geschikte procedure is om de auteursrechten te handhaven. Ook in kort geding geldt dat de verliezende partij kan worden veroordeeld tot volledige proceskostenvergoeding. In een simpele procedure bedragen de proceskosten al gauw EUR 6.000,-. Complexe procedures kunnen EUR 25.000,- kosten. De rechtspraak heeft hiervoor indicatietarieven voorgeschreven.

In sommige gevallen is de (dreiging van) inbreuk op het auteursrecht heel duidelijk. Wanneer er onherstelbare schade wordt geleden, of verwacht wordt, dan kan de rechthebbende aan de rechter een “ex parte verbod” vragen. Het ex parte verbod wordt aangevraagd zonder dat de vermeend inbreukmaker wordt gehoord. De rechtbank kan de inbreukmaker verbieden om verdere inbreuk te maken. Het ex parte verbod kan zeer snel worden aangevraagd, al binnen een paar dagen. Zodra het verbod van de rechtbank is ontvangen kan een deurwaarder worden gevraagd om de beschikking aan de inbreukmaker te betekenen. De inbreuk moet dan gestaakt zijn. Ook een ex parte verbod kan gekoppeld worden aan een dwangsom om het kracht bij te zetten.

Omdat een ex parte procedure gebeurd zonder dat de inbreukmaker wordt gehoord is het in verplicht om binnen redelijke termijn een bodemprocedure te starten. In de praktijk gebeurd het geregeld dat partijen schikken, en dat wordt afgesproken om van een bodemprocedure af te zien.

Daarnaast is het een interessant instrument om te combineren met bijvoorbeeld een verzoek tot het leggen van (bewijs)beslag.

In de bodemprocedure kan de rechter volledig de zaak bestuderen. Dat betekent ook dat de rechter tot een eindoordeel kan komen, waarbij vorderingen van definitieve aard kunnen worden ingesteld. Omdat de zaak in groot detail wordt behandeld kan een bodemprocedure veel energie, tijd en geld kosten. Een procedure kan al gauw een tot twee jaar duren. De indicatietarieven variëren van EUR 8.000,- voor een eenvoudige zaak tot EUR 40.000,- voor een complexe zaak.

Tegen een gewezen vonnis kan bovendien hoger beroep worden ingesteld. Een procedure bij het Hof laat de zaak opnieuw aan het oordeel van de rechter. Een extra twee jaar is dan zeker niet gek.

Afhankelijk van de gekozen procedure kan een auteursrechthebbende verschillende vorderingen instellen. Zo kan de auteursrechthebbende alleen volledige schadevergoeding vorderen in een bodemprocedure.

Voor schadevergoeding is vereist dat de schade is ontstaan door de inbreuk, en dat de schade te wijten is aan de inbreukmaker. De schade moet ook vastgesteld worden. Deze vaststelling kan concreet gebeuren door bijvoorbeeld vergoeding van verlies van exclusiviteit, verlies van royalties, verlies van winst of reputatieschade. Het komt geregeld voor dat het moeilijk is om de schade vast te stellen. Dat kan dan gedaan worden in een aparte procedure – de schadestaatprocedure. Als de schade niet concreet vastgesteld kan worden, kan de rechter ook gevraagd worden om deze te begroten. De gederfde winst van de rechthebbende kan daarvoor een aanknopingspunt zijn.

In plaats van schadevergoeding kan ook winstafdracht gevorderd worden. De inbreukmaker moet dan de winst die hij genoten heeft met de inbreuk afstaan aan de rechthebbende.

Indien er nog inbreukmakende goederen bestaan die in de handel zijn gebracht, dan kan daarop beslag worden gelegd. Ook producten om technische beveiligingen te omzeilen kunnen worden beslagen. Een ander belangrijk instrument is het bewijsbeslag: daarmee kan beslag worden gelegd op bewijsmateriaal. Het beslag kan worden gelegd bij de inbreukmaker, maar ook bij andere partijen – zoals een magazijn, een hostingprovider, of een klant van de inbreukmaker. Een beslag kan zowel voor als tijdens een procedure worden gelegd, na toestemming daartoe van de rechter. Het beslag wordt in de praktijk gelegd door een deurwaarder – soms bijgestaan door een IT-deskundige.

Als het interessant is om de herkomst of distributiekanalen van de inbreukmakende goederen te achterhalen, dan kan de inbreukmaker – of een derde – worden bevolen om dat kenbaar te maken. Met die informatie kan een verdere aanpak van de inbreuk worden afgewogen.

Zoals aangegeven is het bij de handhaving van auteursrecht mogelijk om een volledige proceskostenveroordeling te krijgen. De winnende partij kan de advocaatkosten dan op de verliezende partij verhalen. Het is dus van groot belang om een goede afweging te maken van de te verwachten kosten en de kans van slagen van een juridische procedure.

Zoals al aangegeven is een gerechtelijke procedure niet altijd nodig. Een goede sommatiebrief doet vaak al wonderen, zo nodig onder de dreiging van een juridische procedure. Een sommatiebrief hoeft niet alleen een verzoek tot het staken van de inbreuk in te houden. Ook in de sommatiebrief kan al vooruitgelopen worden op de mogelijke juridische vorderingen, zoals een sommatie tot winstafdracht, inzage in de boekhouding, kenbaar maken van de distributiekanalen, rectificatie, het tekenen van een onthoudingsverklaring waarin een boeteclausule is opgenomen, en de vergoeding van de proceskosten.

Partijen kunnen afspreken dat ze afzien van (verdere) juridische stappen door het sluiten van een vaststellingsovereenkomst. Ze komen dan tot schikking (ook wel minnelijke regeling genoemd). In de vaststellingsovereenkomst wordt de reikwijdte van het geschil vastgesteld en hoe, en onder welke voorwaarde, dit wordt opgelost tussen partijen. Veel voorkomende onderdelen daarbij zijn het staken en gestaakt houden van inbreuken, boetes, schadevergoeding, rectificatie, en de vergoeding van advocaatkosten.

VERWEER TEGEN INBREUK OP AUTEURSRECHT

Wanneer je bent aangesproken op inbreuk op auteursrechten dien je te beoordelen of deze claim juist is. Vaak stuurt de auteursrechthebbende, of een ingeschakelde advocaat, eerste een brief om je te wijzen op de auteursrechtinbreuk. Daarbij mogen ze direct schadevergoeding vorderen. Indien je wordt aangesproken op auteursrechtinbreuk dien je na te gaan of je inderdaad inbreuk pleegt, of je verplicht bent tot schadevergoeding, en of de hoogte daarvan wel juist is. Een gespecialiseerd advocaat kan dit beoordelen, net als of het noodzakelijk is om te reageren op zo’n brief – en zo ja hoe. Adequaat handelen is vaak het meest efficiënt. De volgende tips kunnen een eerste inschatting geven.

1. WERK

In de brief moet zijn aangegeven om welk werk het gaat. Controleer of dit werk inderdaad door u openbaar gemaakt en/of verveelvoudigd is. Stel bewijs veilig.

2. OORSPRONG

Controleer of je het werk ergens hebt aangekocht. Als je een licentie hebt verkregen of toestemming hebt van de auteursrechthebbende, dan kan je de sommatiebrief daarmee waarschijnlijk weerleggen.

Heb je het werk niet zelf gebruikt, maar bijvoorbeeld jouw websitebouwer? Spreek dan de websitebouwer hierop aan, en controleer de eventuele contractuele afspraken met de websitebouwer. Een vrijwaring van inbreuken op intellectuele eigendomsrechten kan hierbij van belang zijn. Handel de zaak vervolgens samen af – doe geen toezeggingen zonder dat de websitebouwer daarmee instemt.

Is het werk geplaatst door een derde? Misschien dat je dan gebruik kan maken van het niet-aansprakelijkheidsregime voor internettussenpersonen. Je bent dan niet aansprakelijk voor de opgeslagen werk, indien je geen kennis hebt of had van de onrechtmatigheid van het werk en daarvan ook niet redelijkerwijs behoorde te weten. Wel zal je het werk prompt moeten verwijderen of de toegang daartoe onmogelijk moeten maken. Laat dit controleren door een gespecialiseerd advocaat.

3. HANDHAVINGSBEVOEGDHEID

Controleer of het bedrijf dat de brief schrijft (of namens wie de brief is geschreven) de rechthebbende wel mag vertegenwoordigen. Dat het bedrijf werken verkoopt betekent nog niet dat ze bevoegd zijn om de eventuele auteursrechten daarop te handhaven. De auteursrechthebbende dient in principe toestemming te hebben verleend aan het bedrijf om haar auteursrecht te handhaven. Je kunt het bedrijf dus verzoeken om een machtiging of een licentie te tonen, om te bewijzen dat ze de auteursrechthebbende mogen vertegenwoordigen. Wees je er overigens ook op bedacht dat er spooksommaties rond gaan – bedrijven die zich voordoen als advocaat of jurist van een auteursrechtebbende, terwijl dat feitelijk niet zo is.

4. AUTEURSRECHT

Vaak stelt de sommatiebrief alleen dat het bedrijf het auteursrecht op het werk heeft, of dat het de werken van aangesloten partijen beheert. Naast de vraag of het bedrijf überhaupt bevoegd is namens de auteursrechthebbende auteursrechten te handhaven (zie hiervoor) is het ook nog maar de vraag of er überhaupt auteursrecht op het (vermeende) werk rust.

5. GEBRUIK VAN HET WERK

Niet alle kopieën of publicaties maken inbreuk op auteursrecht. Het is relevant hoe je het werk hebt gebruikt. Ook als je geen (geldige) licentie hebt. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als je het werk als citaat hebt gebruikt. Je bent dan wel verplicht om de naam van de auteursrechthebbende en de bron van herkomst te vermelden. Ook moet er daadwerkelijk sprake zijn van een citaat. Als je een geldig beroep op citaatrecht kan doen, pleeg je geen inbreuk. Je bent dan dus niet verplicht tot schadevergoeding.

6. HOOGTE VAN DE SCHADEVERGOEDING

Als er wel sprake is van inbreuk op auteursrecht ben je verplicht om de inbreuk te staken (en het gebruik van het werk dus te staken) en een schadevergoeding te betalen. Volgens Nederlands recht geldt dat enkel de daadwerkelijk geleden schade voor vergoeding in aanmerking komt. Welk bedrag heeft de rechthebbende gemist doordat de inbreuk is gepleegd? Vaak kan je aansluiting zoeken bij de door de maker gehanteerde licentievergoeding. Zoek daar online dus naar.

Is er geen licentievergoeding bekend, dan kan deze vergoeding worden begroot. Vaak wordt dan aansluiting gezocht bij branchetarieven.

Extra opslag op schadevergoeding is in principe niet terecht. Dit is een soort boete, en dat kan alleen als daarvoor een contractuele grondslag bestaat. Dus als je daarmee eerder akkoord bent gegaan. Wel kan het zijn dat je een extra vergoeding moet betalen wegens schending van persoonlijkheidsrechten (zoals het ontbreken van naamsvermelding). In rechtspraak varieert dit van 1,- euro tot 75% van de licentievergoeding.

7. AFHANDELEN

Na alles te hebben gecontroleerd kan je een verweerbrief schrijven (of laten schrijven door een gespecialiseerd advocaat). Je kunt daarin verweer voeren (zoals: geen auteursrecht, geen auteursrechthebbende, geen bewijs van volmacht, geen inbreuk, geen schade geleden, het schadebedrag is onjuist, of de schade is niet toerekenbaar).

Is er sprake van inbreuk, dan is het wel aan te raden het werk te verwijderen (en verwijderd te houden). Is het in alle redelijkheid wel aannemelijk dat er schade is geleden en dat je die moet vergoeden, geef dan ook aan dat je bereid bent om een vergoeding te betalen – maar dan met bijvoorbeeld de kanttekening dat je de gevorderde schade te hoog vindt. Je kunt daarbij een concreet bedrag noemen die overeen stemt met de normale licentievergoeding.

Ook is het aan te raden om “finale kwijting” af te spreken, zodat je niet achteraf nog eens wordt geconfronteerd met een rechtszaak wegens (aanvullende) schadevergoeding.

Meer weten?

Heeft jouw bedrijf of organisatie te maken met schending van auteursrecht? Wordt jouw bedrijf of organisatie aangesproken op auteursrechtinbreuk of maakt juist een andere partij inbreuk op jouw auteursrecht? Schakel dan direct een advocaat in die gespecialiseerd is in auteursrecht.