By Nick Vrugt | Rechtspraak | 21 March 2017 | 3 min. reading time
In hoger beroep in de zaak “burgers tegen Plasterk” is geoordeeld dat de Nederlandse inlichtingendiensten – de AIVD en de MIVD – niet hoeven te controleren of gegevens, die zij hebben verkregen van buitenlandse inlichtingendiensten, op rechtmatige wijze zijn verzameld.
Achtergrond
De AIVD en de MIVD mogen op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) gegevens uitwisselen met buitenlandse inlichtingendiensten. Naar aanleiding van onthullingen van Snowden en WikiLeaks, waaruit zou blijken dat grondrechten worden geschonden door bepaalde buitenlandse inlichtingendiensten, zijn een aantal burgers en belangenorganisaties van mening dat deze uitwisseling niet zomaar zou mogen plaatsvinden. Deze burgers en belangenorganisaties zijn verenigd in de coalitie “Burgers tegen Plasterk” en eisen dat de rechter bepaalt dat de Nederlandse diensten moeten controleren of de gegevens afkomstig van de buitenlandse inlichtingendiensten rechtmatig zijn verkregen.
Onrechtmatig verkregen gegevens
Het Hof oordeelt dat de Nederlandse inlichtingendiensten geen gebruik mogen maken van gegevens waarvan bekend is of waarvan wordt vermoed dat deze door een buitenlandse dienst zijn verkregen door het schenden van grondrechten.
Het kan bovendien voorkomen dat buitenlandse inlichtingendiensten ruimere bevoegdheden hebben dan Nederlandse inlichtingendiensten. De Nederlandse inlichtingendiensten mogen de buitenlandse inlichtingendiensten dan niet verzoeken om activiteiten uit te voeren en gegevens voor haar te verzamelen op een wijze die de Wiv niet toestaat. Dit wordt de U-bocht constructie genoemd en dit is niet toegestaan, aldus het Hof.
Het Hof acht het bovendien in strijd met de strekking van de Wiv als de Nederlandse inlichtingendiensten systematisch of willens en wetens gegevens van buitenlandse inlichtingendiensten zouden ontvangen, terwijl zij deze niet op grond van haar eigen bevoegdheden hadden kunnen verkrijgen.
Geheime werkwijze inlichtingendiensten
Volgens het Hof heeft de coalitie echter onvoldoende aangetoond dat door de buitenlandse inlichtingendiensten daadwerkelijk grondrechten worden geschonden bij de verkrijging van de gegevens. De handelwijzen van de buitenlandse inlichtingendiensten zijn immers geheim, waardoor niet is vast te stellen of deze onrechtmatig zijn verkregen. Het Hof oordeelt op basis hiervan dat de Nederlandse inlichtingendiensten mogen doorgaan met het uitwisselen van gegevens met de buitenlandse inlichtingendiensten, zolang niet kan worden aangetoond dat deze gegevens op onrechtmatige wijze zijn verkregen.
Conclusie
Het Hof komt in dit arrest met een aantal overwegingen die aan de eis van de coalitie tegemoet lijken te komen. Kort gezegd mogen Nederlandse inlichtingendiensten geen gegevens van buitenlandse inlichtingendiensten gebruiken, indien zij deze gegevens op grond van hun eigen bevoegdheden niet hadden kunnen verkrijgen.
Het feit dat de werkwijzen van de buitenlandse inlichtingendiensten geheim zijn, blijkt hier echter de redding te zijn voor de Nederlandse staat. De coalitie kan hierdoor onvoldoende aantonen dat de gegevens onrechtmatig zijn verkregen.
De coalitie is het met deze redenering niet eens en heeft aangegeven tegen de uitspraak in cassatie te gaan. Ik ben benieuwd naar het oordeel van de Hoge Raad!
