By Lawfox | Big Data | 9 April 2014 | 4 min. reading time
“Het is belangrijk dat je verkeersgegevens over internet en telefoongegevens over een bepaalde periode kan bewaren”, zei Teeven gisteren nog tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer. En dat terwijl het Hof van Justitie van de Europese Unie net korte metten heeft gemaakt met de Europese bewaarplicht: De bewaarplicht betreft volgens het Hof “een inbreuk op de fundamentele rechten van vrijwel de gehele Europese bevolking”. Teeven, ga u schamen.
Bewaarplicht
De bewaarplicht bepaalde dat telecomproviders verkeersgegevens van hun klanten moesten bewaren. Onder meer gegevens van vaste telefonie, mobiele telefonie, internettoegang, e-mail en VoIP van alle abonnees en geregistreerd gebruikers moesten worden bewaard, waaronder de datum van het gesprek, begin- en eindtijd van een gesprek, de telefoonnummers, de namen en adressen van de betrokken abonnees of geregistreerd gebruikers en de locatie van het gesprek. Voor sms, mms, e-mail en internetsessies gold hetzelfde. Inhoud van gesprekken/e-mails/bezochte websites mochten niet worden bewaard. Dit alles onder het mom van bestrijding en vervolging van zware criminaliteit.
Bewaarplicht onder vuur
Vanaf dag 1 was deze bewaarplicht voer voor discussie: een groot sleepnet voor het verzamelen van allerlei metadata, welke nota bene gemakkelijk door criminelen kon worden omzeilt, zonder enige echte waarborgen om bijvoorbeeld toegang en gebruik van de gegevens te beperken. Sterker nog: de bewaarplicht werd zelfs zó opgerekt dat ook private partijen die auteursrechtclaims vermoedden bij de internet service providers konden aankloppen voor afgifte van bewaarde gegevens.
Hof EU: Bewaarplicht is ongeldig
Gelukkig snapt het Hof van Justitie van de EU nu ook eindelijk dat de bewaarplicht een te grove schending van de privacy oplevert. De richtlijn, waarop de bewaarplicht is gebaseerd, is volledig ongeldig verklaard.
In het arrest oordeelt het Hof dat een bewaarplicht wel geschikt kan zijn om zware criminaliteit op te sporen, maar is de huidige invulling daarvan een te omvangrijke een bijzonder ernstige inmenging in de betrokken grondrechten zoals het recht op privacy. Er is geen enkele waarborg dat de inmenging daadwerkelijk beperkt blijft tot het strikt noodzakelijke. Zo worden er geen garanties geboden om te voorkomen dat niet-bevoegde autoriteiten de gegevens opvragen, zijn er geen maatregelen genomen om misbruik te voorkomen, en bestaat er geen verplichting om de gegevens op eigen grondgebied op te slaan.
LAWFOX over het arrest
In de editie van de NRC Next van vandaag leg ik uit dat de Europese Commissie en de lidstaten nu dus zonder wettelijke grondslag zitten voor de huidige bewaarplicht, en dat dit niet zomaar kan worden opgelost door een inkorting van bewaartermijnen:
“Ook ict-advocaat Wouter Dammers zegt dat de Commissie en de lidstaten er niet komen met bijvoorbeeld inkorting van de bewaartermijnen. “Ook de omvang van de gegevensopslag en wie er allemaal toegang toe hebben moet worden aangepast”, zegt hij. “Zodat bijvoorbeeld niet langer justitie, maar alleen inlichtingendiensten er nog bij kunnen ter bestrijding van terrorisme”.”
Ook een beperking van welke gegevens van welke partijen op welke tijden in welke gebieden verzameld mag worden, ligt wat mij betreft voor de hand. Net als een voorafgaande toetsing door een rechter voor wanneer een daartoe bevoegde partij toegang wil verkrijgen tot concreet bepaalde data. Een sleepnet zonder waarborgen is, kortom, niet gerechtvaardigd.
Gevolgen van het arrest
Het oordeel van het Hof zal ook zijn neerslag hebben op de huidige discussies omtrent de verzameldriften van inlichtingen- en opsporingsdiensten: Het Hof geeft duidelijk aan dat een onbeperkte verzameling van en toegang tot deze gegevens niet door de beugel kan.
Kan de huidige Nederlandse bewaarplicht dan wel in stand blijven, nu de Europese richtlijn ongeldig is verklaard? In theorie for the time being wellicht wel, maar praktisch gezien is het een dode letter: De Nederlandse bewaarplicht is gestoeld op de Europese richtlijn. Net als de Europese richtlijn levert dus ook de Nederlandse bewaarplicht een (zeer grove0 schending van de privacy op. Ik kan het me in ieder geval niet voorstellen dat de bewaarplicht nog gehandhaafd zal worden: een provider kan in mijn optiek weigeren te bewaren, net als toegang tot de gegevens. Verbeurd de provider toch een boete? Dan kan deze bij de rechter worden aangevochten, en kan de rechter de Nederlandse Wet op de Bewaarplicht in strijd met Europese grondrechten verklaren.
Teeven: Ga u schamen
Dat Teeven nog durft te verklaren dat het “belangrijk” is om de gegevens te bewaren omdat het bijvoorbeeld nodig is voor het terugvinden van gestolen telefoons (….) is absurd. In plaats van dat hij aangeeft dat de opslag van gegevens – desnoods tijdelijk – kan worden opgeschort, aangezien het Hof nu aangeeft dat dit een te grove schending van de privacy oplevert, geeft hij er de voorkeur aan dat de opslag nog even door moet gaan. Want pas binnen acht weken kan Teeven de Kamer informeren over de gevolgen voor de Nederlandse bewaarplicht… Onbegrijpelijk.
