Door Sjors van der Hoeven | Mensenrechten en Grondrechten | 17 december 2021 | 5 min. leestijd
Is het terecht dat het account van voormalig president Trump van het platform Facebook is verwijderd? En mag Instagram beelden van Zwarte Piet weigeren op haar platform? Het zijn lastige vragen waar geen klinkklaar antwoord op bestaat. Dit heeft er onder meer mee van doen dat het maken van zulke keuzes een impact heeft op de online vrijheid van meningsuiting. Het kan voor burgers een beperking vormen om actief deel te nemen aan het publieke debat.
Inmiddels staan Facebook en Instagram er niet meer alleen voor als het gaat om het maken van dergelijke beslissingen. In 2018 had Facebook-CEO Mark Zuckerberg het idee om een onafhankelijke instantie op te richten dat als een soort ‘hooggerechtshof’ beslist over content-moderatie op Facebook en Instagram. Dit idee is in 2020 uitgewerkt in de vorm van het Facebook Oversight Board. In deze blog wordt besproken wat dit ‘hooggerechtshof’ van Facebook precies inhoudt en wat het voor de Facebook- en Instagramgebruiker betekent.
Wat is het Facebook Oversight Board?
The Oversight Board van Facebook is een panel dat bestaat uit experts met verschillende achtergronden en nationaliteiten. Het panel is opgericht om Facebook te helpen bij het maken van moeilijke beslissingen over content-moderatie. Dit houdt in dat het panel kan besluiten welke posts van gebruikers online moeten blijven of juist verwijderd moeten worden. Het doel van het Oversight Board is volgens haar reglement het beschermen van de vrijheid van meningsuiting en het geven van adviezen over Facebook’s contentbeleid.
Wanneer komt het Facebook Oversight Board in actie?
Facebook en Instagram kunnen op basis van haar gedragsregels bepalen welke berichtgeving wel en niet is toegestaan op haar platform. Zo druist onder meer het maken van content met een haatdragende boodschap tegen deze regels in. Als een gebruiker toch een post plaatst die in strijd is met deze regels, kunnen de platformen besluiten hier tegen op te treden. Een van de mogelijke sancties is dat de platformen tot verwijdering van zo’n post kunnen over gaan.
Als gebruiker kun je niet gelijk naar de Facebook Oversight Board stappen als jouw post op Instagram of Facebook is verwijderd. Hiervoor moet de gebruiker Facebook of Instagram al hebben verzocht om een van hun beslissingen te heroverwegen. Als de gebruiker het niet eens is met die uiteindelijke beslissing van het platform zelf, dan kan die gebruiker zich wenden tot het Oversight Board.
De procedure bij het Facebook Oversight Board
Van alle gevallen die worden ingediend kijkt het Facebook Oversight Board zelf welke in aanmerking komen voor een grondige evaluatie. Naast procedurele vereisten zijn er geen concrete vereisten waar de feitelijke casus aan moet voldoen om daadwerkelijk geselecteerd te worden. Vanwege de grote hoeveelheid gevallen die binnenkomt bij de Oversight Board zijn de complexiteit van de casus en het belang dat met de post gemoeid is, wel factoren waar rekening mee wordt gehouden.
Op het moment dat een geval geselecteerd is voor een grondige behandeling, wordt bij het Oversight Board een panel van leden aangewezen. Zij ontvangen nadere informatie van zowel de gebruiker als van Facebook. Ook kunnen experts worden ingeschakeld om nadere context te geven. Met behulp van deze informatie buigt het Oversight Board zich over het geval en beslist uiteindelijk of het verwijderen van de post terecht was.
Zodra het Facebook Oversight Board tot een beslissing is gekomen, wordt deze op haar eigen website gepubliceerd en daarmee toegankelijk gemaakt voor het publiek. De uitkomst kan op verzoek van de betreffende gebruiker worden geanonimiseerd, zodat de zaak niet direct naar haar terug valt te herleiden. Deze gebruiker krijgt een notificatie zodra de uitkomst van haar zaak online is gepubliceerd. De beslissingen van het Facebook Oversight Board over het terugdraaien of handhaven van een eerdere beslissing van het platform zijn bindend. Dit houdt in dat Facebook en Instagram verplicht zijn om naar het oordeel van het Oversight Board te handelen.
De tijd zal het leren
De Oversight Board van Facebook zou beschouwd kunnen als een ambitieus project wat betreft de vrijheid van meningsuiting op het internet. Het is immers voor het eerst dat een platform zelf een onafhankelijke instantie in het leven heeft geroepen met als doel de vrijheid van meningsuiting online te beschermen. Tegelijkertijd is er ook veel kritiek geuit op de instantie. Ten eerste is niet ieder land vertegenwoordigd in het panel van het Oversight Board, terwijl de reikwijdte van de vrijheid van meningsuiting van plaats tot plaats kan verschillen. Er wordt eveneens getwijfeld aan de mate van onafhankelijkheid, aangezien de instantie alsnog sterke banden heeft met Facebook zelf. Tot slot wordt slechts een klein deel van de ingediende zaken daadwerkelijk geëvalueerd door het Oversight Board, waardoor de vraag blijft of de instantie daadwerkelijk het verschil kan maken wat betreft het garanderen van de vrijheid van meningsuiting online. Het is daarom een kwestie van afwachten of de Oversight Board van Facebook zich daadwerkelijk tot een krachtig middel ontwikkelt om vrijheid van meningsuiting online te waarborgen.
Deze blog is geschreven door Britt van den Branden.
