Het Nederlandse auteursrecht is in 1912 opgenomen in de Auteurswet. Auteursrecht is een uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst ten aanzien van de waarneembare vorm van zijn werk. ‘Werk’ wordt hier immaterieel bedoeld, als de geestelijke schepping die zich manifesteert in de uiterlijk waarneembare verschijningsvorm (een boek, een schilderij, een lied). Kortom, het auteursrecht beschermd de onlichamelijke (geestelijke) creatie en niet het stoffelijk voorwerp (de drager) waarin zij belichaamd is.
Het auteursrecht geeft de maker de uitsluitende bevoegdheid het werk openbaar te maken en te verveelvoudigen (zogeheten exploitatierechten). Dit exclusieve recht gaat grotendeels op in de negatieve bevoegdheid derden te beletten deze aan de auteursrechthebbende(n) voorbehouden handelingen te verrichten (een zogenoemd verbodsrecht), met als positief complément derden toe te staan de handelingen onder bepaalde voorwaarden te verrichten (bijvoorbeeld door het uitgeven van licenties).
Muziekauteursrecht gaat over het auteursrecht op ‘muziekwerken met of zonder woorden’, maar ook live uitgevoerde muzikale improvisaties (ongeacht de vorm of prestatie). Het auteursrecht ontstaat vormloos en automatisch (vastlegging of registratie is niet vereist). Voor verkrijging ervan hoef je dus niks te doen noch hoeft het werk af te zijn. De bescherming duurt voort tot 70 jaar na de dood van de auteur en geldt in heel Europa. Na afloop komen de werken ter beschikking van het publieke domein.
Doorgaans komt bij het openbaar maken of verveelvoudigen van muziekwerken naast het Auteursrecht ook de Wet op de naburige rechten kijken. Het auteursrecht beschermt het werk van auteurs zoals schrijvers, componisten en beeldend kunstenaars. De naburige rechten geven juist bescherming aan de inspanningen en prestaties van uitvoerend kunstenaars, film- en muziekproducenten. Omdat de bescherming erg op elkaar lijkt, wordt het “naburig” genoemd.
De hoogste Nederlandse rechter, de Hoge Raad der Nederlanden, heeft beslist dat een voortbrengsel voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt wanneer het:
Dit vormvereiste beoogt een afbakening te geven ten opzichte van onbeschermde objecten zoals een enkel idee (ingeving), een gegeven of een stijl. Iets krijgt pas een auteursrechtelijke status wanneer het wordt geuit of anderszins waarneembaar is. In het geval van muzikale werken komen elementen gebaseerd op stijlvormen of trends niet voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking. Denk bijvoorbeeld aan bekende blues toonladders, een ritme, tempo of herhaling.
Deze zogenoemde werktoets impliceert originaliteit of uniekheid. De vorm mag niet ontleend zijn aan het werk van een ander (EOK); men mag zich wel laten inspireren, maar niet kopiëren. Daarnaast dient de vorm het resultaat te zijn van scheppende menselijke arbeid en creatieve keuzes (PS van de maker). Van een eigen intellectuele schepping is sprake wanneer het werk een persoonlijke noot van de maker draagt.
Het auteursrecht strekt zich niet uit over het technisch domein (maar over letterkunde, wetenschap of kunst). Vormgeving van technische aard valt immers onder het octrooirecht. Het enkele feit dat een voorwerp een gebruiksfunctie heeft, sluit dit voorwerp echter niet per definitie uit van auteursrechtelijke bescherming.
Het auteursrecht wordt toegekend aan de maker of diens rechtverkrijgenden. De maker is degene die de geestelijke schepping tot stand heeft gebracht, niet de vervaardiger van het stoffelijk exemplaar. Op deze hoofdregel bestaan uitzonderingen. De auteur komt naast de eerder genoemde exploitatierechten persoonlijkheidsrechten toe. Zoals het recht zich te verzetten tegen aantasting van zijn werk en het recht op naamsvermelding. Deze rechten zijn verbonden aan de auteur en kunnen niet worden overgedragen.
Inbreuk op het auteursrecht is vrij gemakkelijk vast te stellen als twee werken beduidend veel gelijkenissen vertonen. Zoals de Russische Tanja Grotter-boekenserie die veel overeenkomsten bevatten ten aanzien van de Harry Potter-reeks van J.K. Rowling. In geval van auteursrechten muziek is inbreuk soms lastiger vast te stellen. Waar bladmuziek en songteksten tastbaar zijn, is een muziekstuk pas objectief bepaalbaar wanneer het uitgevoerd wordt.
Met de opkomst van het internet pleegt men vaker (onbewust) inbreuk op muziekrechten van derden. Denk aan een liedje onder een YouTube-filmpje waarvoor geen licentie is verleent of een gedeelde songtekst op social media zonder naamsvermelding van de maker (plagiaat). Om schending van copyright muziek te voorkomen voeren kanalen zoals YouTube tegenwoordig plagiaatcontroles uit. De verantwoordelijkheid ligt echter bij de gebruiker, die ingeval van inbreuk of plagiaat aansprakelijk kan worden gehouden door de auteursrechthebbende(n). Door online anonimiteit kan het soms knap lastig zijn inbreukmakers te achterhalen.
Muziekrechten zijn niet absoluut, er kunnen uitzonderingen op van kracht zijn. Als inbreuk op het auteursrecht muziek wordt niet beschouwd de incidentele verwerking ervan als ondergeschikt onderdeel in een ander werk, ook wel de minimis-bepaling genoemd. Daarnaast staat het citaatrecht dat inhoudt dat er zonder toestemming niet zomaar geciteerd mag worden uit een muzikaal werk. Tot slot kent het auteursrecht de parodie-exceptie, waarbij het louter gaat om humor. De parodie moet wel duidelijk verschillen van het originele werk.
Heeft u meer vragen over het muziekauteursrecht of bent u opzoek naar een advocaat muziekrecht, neem gerust contact op met ons kantoor. Onze deskundigen helpen u graag verder!
9.4 / 10 87 reviews