Door Iris van Beers | Auteursrecht | 6 augustus 2025 | 6 min. leestijd
“Hey Chat, schrijf eens een blogje over auteursrecht en AI in de stijl van de advocaten van LAWFOX”*
Op 2 augustus 2025 is er een belangrijke stap gezet voor de bescherming van het auteursrecht. Er zijn meerdere hoofdstukken van de Europese AI Act in werking getreden, waaronder regels over de manier waarop auteurs meer controle kunnen nemen over of, en hoe, hun werk wordt gebruikt voor het ontwikkelen van AI. Als een auteur een expliciet voorbehoud heeft gemaakt, mag het AI-model het werk niet gebruiken om het model verder mee te ontwikkelen of te trainen.
Deze afspraken gelden voor “general purpose AI”. Dit zijn modellen die veel verschillende taken kunnen uitvoeren, zoals teksten schrijven, afbeeldingen analyseren, vertalen en redeneren. Dit zijn de meest bekende AI-toepassingen onder het grote publiek. Enkele voorbeelden zijn ChatGPT en DALL-E van OpenAI, Gemini van Google, Claude van Anthropic en Llama van Meta. Er zijn ook meer gespecialiseerde AI-tools die door veel mensen gebruikt worden, maar deze vallen niet onder het toepassingsbereik van deze nieuwe afspraken. Denk bijvoorbeeld aan Suno, waarbij je met behulp van AI in een minuut een nummer schrijft of Midjourney, een populaire en invloedrijke AI voor het maken van afbeeldingen. Een belangrijk deel van deze GPAI’s heeft al stappen gezet om de toezichthouders en gebruikers ervan te overtuigen dat ze nationale en Europese regelgeving omtrent de bescherming van auteursrecht serieus nemen.
Waar is mijn werk veilig?
Elk AI-model dat in Europa op de markt is, of door Europese internetgebruikers gevonden kan worden, valt onder de Europese AI Act. Het maakt hierbij niet uit of het bedrijf wat achter de AI-toepassing zit ook Europees is, uit Silicon Valley komt of waar dan ook ter wereld: het gaat om de Europese prompter. De identiteit van de auteur maakt ook niet uit: de bescherming is gekoppeld aan de markt waar de AI-dienst opereert en niets anders. Dit voorkomt dat AI-bedrijven de Europese regelgeving zouden kunnen omzeilen door zich niet in Europa te vestigen maar elders.
Code of Practice
Om aan te geven dat AI-bedrijven voldoen aan de vereisten die volgen uit de inmiddels geldende regels, is de General-Purpose AI Code of Practice ontwikkeld. Dit is een document dat bedrijven kunnen ondertekenen om aan te geven dat ze zich houden aan de afspraken. De Code of Practice is ontwikkeld door verschillende experts in een uitgebreid proces, en is door de Europese Commissie en de AI-raad goedgekeurd als vrijwillig instrument voor AI-bedrijven om te laten zien dat ze zich houden aan de AI Act. Door het ondertekenen van, en houden aan, de Code of Practice krijgen AI-bedrijven veel rechtszekerheid: wat ze doen, is goed en is in lijn met de verplichtingen die volgen uit Europese en nationale wetgeving. Veel GPAI’s hebben deze Code of Practice al ondertekend. De regels uit de AI Act zijn niet optioneel, het ondertekenen van de Code of Practice wel. Bedrijven die er voor kiezen deze Code niet te ondertekenen, dienen op een andere manier te bewijzen dat ze zich houden aan de geldende regels.
Hoe zorg ik ervoor dat mijn werk niet gebruikt wordt?
Uit de wet- en regelgeving volgt dat een AI-model jouw werk niet mag gebruiken als je een expliciet voorbehoud maakt dat je niet wil dat jouw werk gebruikt wordt in het kader van tekst- en datamining. Het verzamelen van enorme hoeveelheden tekst en data is de levensader van AI: zonder trainingsmateriaal kan AI niet voorspellen wat het antwoord op de prompt van de eindgebruiker hoogstwaarschijnlijk zou moeten zijn. Uit de Nederlandse Auteurswet (artikel 15o Aw) maar ook uit artikel 4 lid 3 van de Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt volgt dat het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk geen inbreuk is als dit gedaan wordt in het kader van tekst- en datamining, maar dat hierop weer een uitzondering bestaat als de maker van het werk duidelijk heeft aangegeven bezwaar te hebben tegen zulk gebruik. Er moet een expliciet voorbehoud gemaakt worden.
Hierbij geldt als voorwaarde dat dit voorbehoud “op passende wijze” kenbaar wordt gemaakt. Zo moet dit voor online werken “in een voor machines leesbaar formaat” zijn. Het AI-model moet wel de wens van de auteurs over het wel/niet gebruiken van het werk voor het trainen van het algoritme kunnen lezen, begrijpen en respecteren. Er zijn verschillende manieren waarop je dit expliciete voorbehoud kunt maken:
- Een [robots.txt] bestand op je website. Je plaatst een eenvoudig tekstbestand in de hoofdmap van je website. Dit wordt gelezen door de webcrawlers. In het tekstbestand kun je toegang tot je gehele website, of delen van je website, ontzeggen. Veel AI-ontwikkelaars gebruiken een “Common Crawl”: dit kun je uitsluiten.
- Metadata toevoegen aan webpagina’s. In de HTML-code van jouw website kun je metatags opnemen die aangeven dat de content van jouw website niet gebruikt mag worden voor AI-training.
- Vermelding in colofon of copyright statement. In dit geval schrijf je uit of jouw werk gebruikt mag worden om AI-modellen te trainen. De hierboven vermelde opties zijn wat betreft de machine-leesbaarheid sterker, maar ook een uitgeschreven voorbehoud is voldoende. Het uitschrijven van dit voorbehoud maakt het voor een (onverhoopte) juridische discussie eenvoudig om te bewijzen dat je het gebruik van jouw werk voor tekst- en datamining doeleinden hebt willen voorbehouden.
- Afspraken met je uitgever of platform. Let er in (toekomstige) contracten goed op dat je afspreekt dat jouw werk enkel met jouw expliciete toestemming gebruikt mag worden voor het trainen van AI-modellen.
Mijn werk is al gepubliceerd, wat nu?
De regels hebben ook betrekking op reeds bestaande en gepubliceerde werken. Het terugdraaien van werken die al verzameld zijn en al onderdeel uitmaken van de database van trainingsmateriaal kan gecompliceerd zijn, maar transparantieverplichtingen uit de AI Act maken dat de AI-ontwikkelaars informatie moeten (kunnen) geven over de trainingsdata. Het is in elk geval verstandig om de bovenstaande stappen te doorlopen zodat de werken niet meer gebruikt zullen worden om AI te trainen.
Resumerend
Door de bepalingen die in augustus 2025 van kracht zijn geworden, heb je als auteur meer handvaten gekregen om te voorkomen dat jouw werk gebruikt wordt om AI-modellen te trainen. Door een expliciet voorbehoud op passende wijze kenbaar te maken, kun je voorkomen dat jouw werk gebruikt wordt om AI te trainen en hou je controle over jouw werk. LAWFOX helpt je graag met het maken van zo’n expliciet voorbehoud om jouw werk te beschermen.
* deze blog is geschreven door Iris van Beers, en niet door ChatGPT of andere GPAI.
