Door Sjors van der Hoeven | Artificial-Intelligence-recht | 27 februari 2023 | 7 min. leestijd
Deze bijdrage is geschreven door Nina Kindt.
Inleiding
Tegenwoordig kan kunstmatige intelligentie (AI) de creatie van kunst enorm versnellen en simplificeren. De technische kennis op het gebied van AI is namelijk al zo ver ontwikkeld dat het is gelukt de kunstwerken van Rembrandt van Rijn opnieuw tot leven te wekken door middel van een machine die de schilderstijl van Rembrandt vrijwel identiek kan nabootsen. In eerste instantie klinkt dit natuurlijk als muziek in de oren voor kunstverzamelaars, maar wat gebeurt er met de auteursrechten van kunstenaars als machines nu ook (kunst)werken kunnen ontwikkelen?
AI-programma’s en hun werking
Bekende voorbeelden van tools die afbeeldingen kunnen creëren zijn DALL-E 2, Mid Journey en Stable Diffusion. Deze programma’s creëren afbeeldingen op basis van een door de gebruiker ingevoerde tekstomschrijving (een ‘prompt’). Ze beschikken over een enorme voorraad afbeeldingen (die van het web zijn gescrapet) die zij gebruiken ter inspiratie of als model. De gebruiker kan dus simpelweg een korte of lange, gedetailleerde of brede omschrijving invullen en de AI maakt vervolgens op basis van oudere afbeeldingen en de omschrijving een nieuwe afbeelding.
Kunstprijs door gebruik van AI in Amerika
In september 2022 werd er in Amerika een kunstprijs gewonnen door een gebruiker van AI. Tijdens de Colorado State Fair bemachtigde Jason Allen de eerste prijs met zijn kunstwerk Théâtre D’opéra Spatial, gecreëerd met behulp van Midjourney. De meningen hierover waren verdeeld. Allen had namelijk bij het insturen van zijn aanmelding al verkondigd dat zijn inzending was gecreëerd met behulp van Midjourney. Toch stellen critici dat dit niet eerlijk is tegenover de andere kunstenaars. De juryleden van de desbetreffende categorie zijn het daar op hun beurt weer niet mee eens. Zij stellen zich op het standpunt dat de regels van de categorie de hulp van AI niet uitsluiten en ondanks dat zij niet wisten dat het werk van Allen met behulp van AI is gecreëerd (aangezien zij niet wisten dat Midjourney een AI-programma is), zij hem ook de eerste prijs hadden toegekend wanneer ze hier wel van op de hoogte waren geweest.
Twee perspectieven
Vanuit een auteursrechtelijk perspectief zijn er twee manieren om met AI in de kunstwereld om te gaan. Enerzijds hoeft een machine namelijk niet per direct de auteur te zijn, op voorwaarde dat de AI slechts is ingezet als een technisch hulpmiddel en het werk het resultaat is van creatieve keuzes die zijn gemaakt door mensen. Volgens de Hoge Raad en het Hof van Justitie is op dat moment de mens nog steeds de auteur/maker. Sterker nog, er zijn ook bronnen die stellen dat AI überhaupt niet kan functioneren zonder menselijke interventie, hoe klein deze beslissing in het creatieve proces dan ook is geweest. De beste afbeeldingen worden namelijk nog steeds gemaakt naar aanleiding van de meest precieze en uitgebreide omschrijvingen van de gebruikers. Hetzelfde geldt voor de ‘zelflerende’ AI; deze moeten ook ‘gevoed’ worden door materialen en die materialen worden op hun beurt weer gekozen door mensen.
Anderzijds staat nergens in de Auteurswet vermeld dat de ‘maker’ een mens moet zijn.
De angst van de kunstenaars voor het verliezen van hun baan is dan ook begrijpelijk; AI kan razendsnel een afbeelding produceren. Toch blijft het vereiste van menselijke creatieve arbeid een belangrijke rol spelen. Dit werd al eerder duidelijk gemaakt in de Amerikaanse zaak over de aap Naruto die de camera van fotograaf David Slater had gestolen en daarmee foto’s en selfies had gemaakt. PETA stelde vervolgens dat de auteursrechten daarom niet aan Slater toe kwamen, maar aan de aap. De rechtbank oordeelde uiteindelijk dat dieren geen auteursrechten konden claimen. Daarnaast stellen voorstanders dat AI juist als een soort medium zou moeten worden gezien. De kunst zit hem dan in een zodanig goede omschrijving geven aan de machine, dat de machine je vervolgens als het ware “gecontroleerd verrast”. Het maken van zo’n beschrijving werd door een andere voorstander zelfs omschreven als poëzie.
Onrechtmatig gebruik van afbeeldingen?
Naast het dilemma over het al dan niet toekennen van auteursrechten aan (makers van) werken die zijn geproduceerd met (behulp van) AI, bestaat er ook veel onenigheid over de rechtmatigheid van de wijze waarop AI de kunstwerken maakt. AI kan namelijk niet functioneren zonder ‘voeding’. Daarmee worden de afbeeldingen bedoeld die de AI nodig heeft om op basis daarvan zelf een nieuwe afbeelding te kunnen creëren. Nu rusten er vaak auteursrechten op die afbeeldingen, die de AI dan zonder toestemming gebruikt ter inspiratie of als model. Het Amerikaanse bedrijf Getty Images spande dan ook een rechtszaak aan tegen Stable Diffusion (Stability AI), wegens het schenden van hun auteursrechten. Stable Diffusion maakt, volgens Getty Images, namelijk gebruik van miljoenen afbeeldingen waar auteursrechten van Getty Images op rusten, zonder daarvoor van Getty Images toestemming te hebben gekregen. Getty Images is niet de enige die optrad tegen een AI-programma; drie kunstenaars spanden gezamenlijk ook een rechtszaak aan tegen Stable Diffusion, Midjourney en DeviantArt vanwege inbreuk op hun auteursrechten.
In Amerika geen auteursrechten bij gebruik AI
In Amerika heeft The US Copyright Office in ieder geval al besloten dat gebruikers van AI moeilijk auteursrechten kunnen claimen voor kunstwerken. In 2019 probeerde de Amerikaan Steven Thaler een afbeelding te claimen die was gecreëerd op grond van een algoritme dat hij de bijnaam Creativity Machine had gegeven. Deze AI creëerde een ‘bijna dood-ervaring’ die voornamelijk functioneerde door het creëren van beelden die hallucinaties kunnen oproepen. The US Copyright Office stelde echter dat de AI dit proces kon uitvoeren met ‘extreem minimale menselijke interventie’ waardoor niet aan het vereiste van menselijke auteurschap kon worden voldaan. Thaler kon dus geen auteursrechten krijgen voor de creatie die zijn eigen algoritme had gemaakt. Hetzelfde gold voor Kris Kashtanova in december 2022. Kashtanova was de eerste kunstenaar die auteursrechtelijke bescherming kreeg voor het stripboek genaamd Zarya of the Dawn dat was gecreëerd met behulp van AI. The United States Copyright Office heeft echter al aangegeven deze beslissing te willen herroepen, ondanks het feit dat het boek zelf een eigen idee van Kashtanova was en Kashtanova duidelijk had aangegeven dit stripboek met behulp van Midjourney te hebben vormgegeven. Kashtanova heeft wel de mogelijkheid gekregen om tegen deze beslissing in hoger beroep te gaan.
Conclusie
Het beschermen van de grenzen van auteursrechten en de daarbij behorende belangen blijft een ingewikkelde kwestie. Tot nu toe lijken de bevoegde Amerikaanse autoriteiten terughoudend in het erkennen van auteursrechten aan niet-menselijke actoren, en wordt er door rechthebbenden op de werken op basis waarvan de AI’s nieuwe werken genereren aan de stoelpoten van deze AI’s gezaagd.
Vragen over AI en auteursrecht?
Mail of bel ons gerust voor meer info: info@lawfox.nl / 013 207 71 07
Bronvermelding:
1. Kevin Roose, ‘An A.I.-Generated Picture won An Art Prize. Artists aren’t happy.’ 2 september 2022 https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html
2. HR 30 mei 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2153 (Endstra) en HvJ EU 16 juli 2009, nr. C-5/08, LJN BJ3749 (Infopaq I)
3. Koster, ‘Auteursrechten op ‘machine kunst’?’ 22 oktober 2020 https://www.kadv.nl/auteursrechten-op-machine-kunst-2/
4. Bernt Hugenholtz en João Pedro Quintais ‘Auteursrecht en artificiële creatie’ 2021 https://www.ivir.nl/publicaties/download/Auteursrecht-2021-2.pdf
5. Koster, ‘Auteursrechten op ‘machine kunst’?’ 22 oktober 2020 https://www.kadv.nl/auteursrechten-op-machine-kunst-2/
6. De Volkskrant, ‘Aap krijgt geen auteursrecht op selfie’ 7 januari 2016 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/aap-krijgt-geen-auteursrecht-op-selfie~b5adebb3/
7. Nina Polak, ‘Kunstmatige intelligentie is geen gevaar voor de kunstenaar; in tegendeel’ 3 december 2022 https://decorrespondent.nl/14006/kunstmatige-intelligentie-is-geen-gevaar-voor-de-kunstenaar-integendeel/1435895120-c9b1f840
8. James Vincent ,’Getty Images is suing the creators of AI art tool Stable Diffusion for scraping its content’ 17 januari 2023
9. United States District Court, Northern District of California, San Francisco Division ‘Stable Diffusion Class Action Complaint’ https://stablediffusionlitigation.com/pdf/00201/1-1-stable-diffusion-complaint.pdf
10. Adi Robertson, ‘The US Copyright Office says AI can’t copyright its art’ 21 februari 2022 https://www.theverge.com/2022/2/21/22944335/us-copyright-office-reject-ai-generated-art-recent-entrance-to-paradise
