Rechter fluit de AP terug na aan VoetbalTV opgelegde boete

Door Nick Vrugt | Privacyrecht | 3 december 2020 | 6 min. leestijd

Eind november heeft de rechtbank een belangrijke uitspraak gedaan op het gebied van het privacyrecht. De kern: een commercieel belang kan volgens de rechtbank een gerechtvaardigd belang zijn.

Partijen in de zaak zijn VoetbalTV en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). De AP heeft VoetbalTV op 16 juli 2020 een boete opgelegd van € 575.000,-. Volgens de AP zou VoetbalTV geen geldige grondslag hebben om persoonsgegevens te verwerken. VoetbalTV gaat in beroep tegen het besluit van de AP. De AP wordt nu teruggefloten door de rechter. De rechter oordeelt dat de AP met het boetebesluit te kort door de bocht is gegaan door niet de juiste juridische toets toe te passen.

VoetbalTV

VoetbalTV is een videoplatform voor amateurvoetbal in Nederland. In opdracht van voetbalclubs maakt VoetbalTV opnames van amateurvoetbalwedstrijden. Op het platform kunnen gebruikers de opnames van de wedstrijden bekijken.

Het platform van VoetbalTV heeft ook een social-media achtige component. Gebruikers van het platform kunnen wedstrijden analyseren, gegevens verzamelen en delen. Een redactie van VoetbalTV verzamelt daarnaast hoogtepunten van wedstrijden, zoals doelpunten. Deze vertoont VoetbalTV op het platform. Verder kunnen trainers en analisten gebruik maken van een analysetool in het platform.

Onderzoek door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)

De AP heeft onderzoek gedaan naar de privacy van spelers en toeschouwers op het platform van VoetbalTV. Uiteindelijk komt de AP eind 2019 met een onderzoeksrapport. De conclusie van het rapport is dat de VoetbalTV onrechtmatig persoonsgegevens zou verwerken. Op 22 november 2019 uit de AP het voornemen om tot handhaving over te gaan.

Het besluit van de AP

Naar aanleiding van het onderzoek neemt de AP op 16 juli 2020 een besluit. De AP legt VoetbalTV een boete op van € 575.000,-, omdat zij onrechtmatig persoonsgegevens zou verwerken. VoetbalTV zou geen geldige grondslag hebben om persoonsgegevens te verwerken.

Grondslagen voor verwerking

Hoe zit het ook alweer met de grondslagen voor verwerking van persoonsgegevens?

De AVG kent de volgende zes grondslagen op basis waarvan persoonsgegevens mogen worden verwerkt, namelijk:

1. toestemming van de betrokkene;
2. de verwerking is noodzakelijk voor de uitvoering van een overeenkomst waarbij de betrokkene partij is;
3. de verwerking is noodzakelijk om te voldoen aan een wettelijke verplichting.
4. de verwerking is noodzakelijk om de vitale belangen van de betrokkene of van een andere natuurlijke persoon te beschermen;
5. de verwerking is noodzakelijk voor de vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen; of
6. de verwerking is noodzakelijk voor de behartiging van de gerechtvaardigde belangen van de verwerkingsverantwoordelijke of van een derde.

Iedere verwerking van persoonsgegevens moet zijn gebaseerd op een van deze grondslagen. Is dat niet het geval, dan mogen de persoonsgegevens niet worden verwerkt.

Standpunt AP over een gerechtvaardigd belang

VoetbalTV beroept zich voor de verwerking van de persoonsgegevens op een gerechtvaardigd belang. Dit is de hierboven onder punt 6 genoemde grondslag.

De AP stelt zich echter op het standpunt dat van een gerechtvaardigd belang geen sprake is. Zij hanteert daarbij een strikte uitleg van wat er onder een gerechtvaardigd belang kan worden verstaan.

De AP stelt zich op het standpunt dat:

een gerechtvaardigd belang een belang is dat in (algemene) wetgeving of elders in het recht is benoemd als een rechtsbelang. Het moet dus gaan om een belang dat ook in rechte beschermd wordt, dat beschermingswaardig wordt geacht en dat in beginsel gerespecteerd moet worden en ‘afgedwongen’ kan worden. Wil een belang als gerechtvaardigd belang kunnen worden aangemerkt, dan moet dit belang een min of meer dringend en specifiek karakter hebben dat uit een (geschreven of ongeschreven) rechtsregel of rechtsbeginsel voortvloeit; het moet in zekere zin onontkoombaar zijn dat deze gerechtvaardigde belangen worden behartigd. Zuiver commerciële belangen en het belang van winstmaximalisatie zijn niet specifiek genoeg en missen een dringend ‘wettelijk’ karakter, zodat zij niet kunnen worden aangemerkt als gerechtvaardigde belangen. De kern van de activiteiten van eiseres bestaat uit de verwerking van persoonsgegevens en met die verwerking verdient zij geld. Zij heeft daarmee een zuiver economisch belang bij het verwerken van persoonsgegevens. Dit kan volgens verweerder nooit een gerechtvaardigd belang zijn. Als het uitvoeren van die kernactiviteit namelijk zou kunnen worden aangemerkt als een gerechtvaardigd belang, betekent dit dat de daaropvolgende noodzakelijkheidstoets en belangenafweging inhoudsloos worden.

Met andere woorden: zuiver commerciële belangen kunnen volgens de AP nooit een gerechtvaardigd belang zijn. Deze belangen worden volgens de AP namelijk niet door de wet beschermd. Dit standpunt heeft de AP ook ingenomen in een andere zaak, waarover ik eerder blogde.

Rechter: commercieel belang kan wel een gerechtvaardigd belang zijn

De rechter oordeelt dat de uitleg van de AP over een gerechtvaardigd belang onjuist is. De rechter overweegt, verwijzend naar een uitspraak van het Hof van Justitie, dat voor een geslaagd beroep op de grondslag “een gerechtvaardigd belang” voldaan moet zijn aan drie voorwaarden:

1. het belang dat wordt nagestreefd is een gerechtvaardigd belang;
2. de verwerking van persoonsgegevens is noodzakelijk voor de behartiging van dat gerechtvaardigde belang, waarbij ook wordt getoetst aan de proportionaliteit en subsidiariteit; en
3. er moet een afweging plaatsvinden tussen de belangen van de verantwoordelijke en de betrokkenen.

De rechter overweegt dat de vraag of het belang dat wordt nagestreefd een gerechtvaardigd belang is, moet worden beoordeeld aan de hand van een negatieve toets. Deze toets komt erop neer dat geen belang mag worden nagestreefd dat in strijd is met de wet.

De AP heeft echter besloten dat een commercieel belang nooit een gerechtvaardigd belang kan zijn, omdat een commercieel belang niet door de wet zou worden beschermd. Dit was dus de verkeerde toets. De AP had moeten toetsen of het belang van VoetbalTV in strijd was met de wet. Ten onrechte heeft de AP nagelaten om op een juiste manier te toetsen of het door VoetbalTV gestelde belang aan de bovengenoemde drie voorwaarden voldoet.

VoetbalTV hoeft de boete niet te betalen

De rechter oordeelt daarom dat de AP de verwerking van persoonsgegevens door VoetbalTV ten onrechte niet volledig heeft onderzocht. Er heeft geen belangenafweging plaatsgevonden. De AP is simpelweg gestopt bij de (onjuiste) vaststelling dat VoetbalTV geen gerechtvaardigd belang zou hebben, omdat sprake zou zijn van een commercieel belang. Het besluit is onzorgvuldig genomen. De boeteoplegging kan daarom niet in stand blijven. VoetbalTV hoeft de boete dus niet te betalen

Een goede en juiste uitspraak wat mij betreft. Deze uitspraak biedt ondernemingen ruimte om persoonsgegevens te verwerken op basis van een gerechtvaardigd commercieel belang. Als onderneming moet je dan overigens wel aan de (overige) voorwaarden voldoen. Baseer je een verwerking van persoonsgegevens op een gerechtvaardigd belang? Dan moet je (onder meer) voorafgaand daaraan een belangenafweging maken.

De strikte uitleg die de AP hanteerde was al langer discutabel. Aan die discussie komt door deze uitspraak wellicht een eind. De uitspraak lijkt overigens helaas te laat te komen voor VoetbalTV. VoetbalTV is inmiddels failliet.

Naar blog overzicht