Door Lawfox | Intellectueel Eigendomsrecht | 30 mei 2022 | 7 min. leestijd
Begin maart 2022 vaardigde de Russische regering een decreet uit dat de intellectuele eigendomsrechten (IE/IP)[1] op octrooien, gebruiksmodellen en industriële ontwerpen uit 48 “onvriendelijke landen” ondermijnt. Het decreet impliceert dat Russische entiteiten niet langer verplicht zijn voor het gebruik van dergelijke rechten te betalen aan landen die de Russische Federatie sancties hebben opgelegd vanwege de invasie in Oekraïne. Onder de onvriendelijke landen worden alle 27 lidstaten van de Europese Unie (EU) begrepen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.[2] Het decreet illustreert de economische oorlog met het Westen en verandert de wereldwijde IP-scene.
Legalisatie van intellectuele piraterij
Het op 7 maart uitgevaardigde decreet brengt wijzigingen aan in de vergoeding van IP-houders, zijnde de stopzetting van verschuldigde royalty’s en andere vergoedingen. Toestemming van de rechthebbende(n) wordt niet langer vereist, handhaving op en bescherming van deze IE-rechten worden opgeheven. Het decreet richt zich op onder meer octrooihouders die zijn geregistreerd in vijandige landen, daar zaken doen of hun nationaliteit hebben. Het is vergelding voor de economische sancties en verlammende handelsbeperkingen van het Westen naar aanleiding van de invasie eind februari in Oekraïne.
Rusland ziet zich geconfronteerd met een groeiend isolement. Piraterij van intellectuele eigendom wordt gelegaliseerd in een poging de effecten van de buitenlandse sancties en boycots tegen te gaan. Russische producenten worden zo aangemoedigd westerse goederen zelf te vervaardigen en hun diensten voort te zetten. Dit zal de impact op de onderbroken markt en de tekorten aan die goederen en diensten verzachten. De legalisering is met andere woorden een vrijbrief voor het misbruiken van IP-rechten, zonder rechthebbenden daarvoor te compenseren en zonder risico op juridische handhaving.
Impact
In feite kunnen gepatenteerde technologieën en innovaties straffeloos geplagieerd en ge(re)produceerd worden, denk aan nuttige uitvindingen voor defensie. Het kan ook gevolgen hebben voor farmaceutische bedrijven die patenten hebben op vaccins of medicijnen. Om voor octrooi in aanmerking te komen is het verplicht gesteld om – in ruil voor maximaal 20 jaar bescherming – na afloop van het recht de aan de uitvinding ten grondslag liggende techniek prijs te geven. In ruil voor tijdelijke exclusiviteit moet de uitvinding gedetailleerd geëxpliciteerd worden. Technische vooruitgang wordt geacht zodoende gestimuleerd te worden. Door openbaar beschikbare octrooidatabanken kunnen Russische entiteiten technische producties “eenvoudig” nabootsen. Op de lange termijn zal het ongeoorloofd gebruik van intellectuele eigendom grote impact hebben op het westerse bedrijfsleven.
Inadequate beschermheer
Intellectuele eigendomsrechten zijn niet meer weg te denken uit het internationale handelscircuit. Een goede bescherming ervan is een belangrijke voorwaarde voor het bevorderen van innovatie, economische groei en onderlinge handelsrelaties. Zowel in het wetenschappelijke als het creatieve milieu heeft men derhalve baat bij goed uitgewerkte regelingen op nationaal en internationaal niveau. Enkele landen weigeren echter beschermingsmechanismen af te dwingen of voeren een gedoogbeleid. Rusland is – naast China – een van de koplopers en voert al jaren een gebrekkige en beperkte strijd tegen piraterij.
Markthouder van piraterij
Om de wereldwijde verschillen in beschermingsmechanismen te effenen, ontwikkelde de WTO het TRIPS-akkoord.[3] Dit akkoord brengt minimumnormen met betrekking tot de bescherming van intellectuele eigendomsrechten tot stand. Rusland heeft inspanningen geleverd haar wetgeving aan te passen aan de WTO-standaarden om te kunnen toetreden in 2012. Desondanks werden buitenlandse bedrijven nog regelmatig geconfronteerd met gebrekkige toepassing en slechte naleving van de Russische IP-gerelateerde verplichtingen. Naderhand werden onderhandelingen gestart voor een EU-vrijhandelsakkoord. In 2014 werden de onderhandelingen geschorst wegens de annexatie van de Krim en het conflict in Oost-Oekraïne.
Rusland is vooralsnog geen sterke beschermheer van IE-rechten gebleken. Vorig jaar werd het land nog op een Amerikaanse Priority Watch-lijst vermeld wegens substantiële IP schendingen en tekortkomingen in bescherming en handhaving. Office of the United States Trade Representative (USTR) identificeerde Rusland als markthouder van namaakgoederen en piraterij.
Russische “Silicon Valley”
Haar isolement en een groeiend gebrek aan geschoolde arbeidskrachten hebben geleid tot een sterke afname van technologische productie en innovatie in Rusland. Door het gebrek zal Rusland hoogstwaarschijnlijk externe producenten en geschoolde arbeidskrachten uit Oost-Europese en Aziatische landen betalen om de kloof te dichten. Vanwege aanhoudende spanningen tussen Rusland en het Westen wordt over en weer gepoogd elkanders economie te verlammen. Nu Rusland pronkt met nieuwe spelregels zonder mogelijkheid tot verhaal, is de oprichting van een Russische “Silicon Valley” die concurreert met het Westen een reële bedreiging.
Naar verluidt is Rusland voornemens ook haar copyright wetten te gaan versoepelen. Dit werkt de illegale verspreiding van games, films en muziek verder in de hand. Veel westerse filmstudio’s hebben te kennen gegeven geen nieuwe films meer in Rusland uit te gaan geven. De Russische politicus Dmitry Ionin suggereerde openlijk om de torrent-site RuTracker te deblokkeren, zodat Russen toegang behouden tot Hollywood-films.
Met de mogelijkheid om beslag te leggen op eigendommen van internationale ondernemingen die hun activiteiten opschorten en/of Rusland willen verlaten, werd eerder al gedreigd. Poetins volgende stap op deze weg is mogelijk het nationaliseren van immateriële eigendommen, zoals handelsmerken. Lokale bedrijven worden zo aangemoedigd om westerse merken die hun bedrijvigheid in Rusland stoppen effectief voort te zetten. Dit zou hen in staat stellen om McDonald’s-franchises over te nemen en schaamteloos te profiteren van merken als Starbucks, Coca Cola of Heineken.
Nieuw normaal?
Hoewel het Kremlin nog geen wetgeving heeft uitgevaardigd met betrekking tot vrije piraterij van beschermde werken en merken, is dat mogelijk slechts een kwestie van tijd. Lokale bedrijven zouden in staat worden gesteld Amerikaanse en Europese merken effectief te nationaliseren, opgeschorte activiteiten te hervatten en straffeloos te exploiteren. Met verspilde westerse inspanningen tot gevolg, zouden de voorgestelde tegenmaatregelen de huidige onderbrekingen in de toeleveringsketen verminderen.
Wijzigingen in de huidige IP-wetgeving van Rusland zullen naar verwachting ook een afschaffing van nationale uitputtingsregels omvatten, waardoor de invoer van inbreukmakende en parallel verhandelde goederen mogelijk gemaakt wordt. Als gevolg kan Rusland worden overspoeld met vervalsingen die ook naar buitenlandse markten kunnen worden geëxporteerd. We weten niet hoe lang de decreten van kracht zullen zijn, maar het kan het begin zijn van een nieuw normaal.
Vanuit internationaal perspectief bezien
De vraag is of Nederlandse IP-houders, zoals bijvoorbeeld Heineken, iets kunnen doen ter bescherming van hun rechten. De Russische maatregelen zijn in strijd met de afspraken binnen de WTO. Particulieren en ondernemingen hebben hier geen ingang, maar getroffen landen wel. De WTO-rechtbank zou om sancties kunnen worden verzocht. Alleen met een beroep op een veiligheidsuitzondering zou Rusland de getroffen maatregelen kunnen rechtvaardigen. Deze uitzondering stelt landen in staat om in tijden van oorlog actie te ondernemen om essentiële veiligheidsbelangen te beschermen. In de context van een gewapend conflict is de uitzondering nog nooit ingeroepen. Er gaan echter stemmen op om Rusland uit de WTO te zetten. Een land kan niet voor een rechtbank worden gedaagd van een organisatie waar het geen lid (meer) van is. Zodoende zouden de mondiale uitdagingen op het gebied van intellectuele eigendom ook geïsoleerd worden.
“Rechtsmisbruik”
Begin maart werd een vordering wegens inbreuk op Peppa Pig-merken – ingediend door een Britse eigenaar – door een Russische rechtbank afgewezen uitsluitend op grond dat de eiser woonplaats in het VK heeft. Het inroepen van IP-rechten door een houder afkomstig uit een land dat sancties heeft opgelegd aan de Russische Federatie, zou automatisch op “rechtsmisbruik” neerkomen, aldus de rechtbank. Via haar rechtbanken zal Rusland inbreuken op intellectuele eigendomsrechten kunnen toestaan en de facto westerse houders onteigenen.
De komende tijd zal duidelijk worden welke effecten het octrooidecreet teweeg zal brengen voor intellectuele eigendomsrechten in het bijzonder en de wereldeconomie in het algemeen. Elke verdere opheffing (van bescherming) van intellectueel eigendom kan verdere escalatie tot gevolg hebben.
Vragen? De advocaten van Lawfox helpen u graag verder. Mail (info@lawfox.nl) of bel (013-2077107) ons geheel vrijblijvend.
Voetnoten:
[1] Intellectuele eigendomsrechten (IE). Intellectual property (IP).
[2] De lijst met “onvriendelijke landen” omvat onder andere de Verenigde Staten, Canada, Australië, Zwitserland, Noorwegen, IJsland, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Zuid-Korea, Nieuw-Zeeland, Singapore, Taiwan en de lidstaten van de EU.
[3] World Trade Organization/Wereldhandelsorganisatie (WTO). Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights/Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom (TRIPS).
