Door Lawfox | Intellectueel Eigendomsrecht | 15 november 2016 | 5 min. leestijd
Recht hebben vs recht halen
Ergens recht op hebben is één ding, je recht vervolgens ook krijgen is iets anders. Als een tegenpartij niet vrijwillig meewerkt aan jouw rechtmatige eisen, moet je een procedure beginnen om je recht af te dwingen. Daarmee zijn proceskosten gemoeid, zoals:
- griffierecht (het aan de rechtbank te betalen bedrag voor behandeling van de zaak)
- kosten gerechtsdeurwaarder
- advocaatkosten*r
- kosten getuigen/deskundigen
* in sommige procedures is het niet verplicht om door een advocaat vertegenwoordigd te worden. Ik raad overigens aan om dan wel een goede jurist in te schakelen. Zelf procederen zonder deskundige rechtsbijstandverlener eindigt in veel gevallen in tranen.
Gedeeltelijke vergoeding kosten
In de meeste procedures krijg je niet al je werkelijk gemaakte kosten terug van de tegenpartij. Ook niet als je van de rechter volledig gelijk krijgt. Hoe hoog het te ontvangen bedrag is hangt af van de ingewikkeldheid en het verloop van de procedure. Dat bedrag is doorgaans lager dan de werkelijk betaalde advocaatkosten. Soms bedraagt de vergoeding slechts enkele honderden euro’s.
Je hebt dan dus gelijk gekregen, maar bent er financieel toch op achteruit gegaan. Oneerlijk?
Volledige vergoeding kosten
Er is één uitzondering op bovenstaande proceskosten-regel. Bij geschillen die gaan over intellectuele eigendomsrechten, zoals auteursrecht, merkenrecht, of handelsnaamrecht, kan je wél de werkelijke advocaatkosten vergoed krijgen als je een zaak bij de rechter wint. Maar ook dit systeem (de winnende partij krijgt al zijn kosten vergoed) is niet zaligmakend.
Vreemde gedachtengang
De redenen die de (Europese en Nederlandse) wetgever heeft voor het afwijkende kostenregime in IE-zaken vind ik niet overtuigend. Men vindt bijvoorbeeld dat het vooruitzicht van een procedure voor een potentiële inbreukmaker ‘afschrikwekkend‘ moet zijn, om het maken inbreuk op het IE-recht van een ander te ontmoedigen. Kan ik inkomen. Maar zou een procedure voor een werkgever die weigert om vakantiedagen of salaris uit te betalen, of een verhuurder van een bedrijfspand die zich niet houdt aan gemaakte afspraken, ook niet even afschrikwekkend moeten zijn? Waarom in het ene onrechtmatige geval wel volledige kostenvergoeding, en in het andere onrechtmatige geval slechts een beperkte kostenvergoeding?
Interessant vraagstuk, waar ik nog geen bevredigend antwoord op ben tegengekomen. Maar we hebben het er mee te doen. Voor zover er sprake is van bewust copycatgedrag en schaamteloze piraterij kan ik begrijpen dat men een ‘stok achter de deur’ in de wet wil inbouwen. Maar je kunt ook inbreuk maken zonder het jezelf te beseffen. En in veel gevallen is er geen sprake van een situatie die evident onrechtmatig is (er valt wat te zeggen voor de argumenten van beide partijen), maar waarin er wel behoefte is aan het nemen van een beslissing door een rechter. En soms is er sprake van een relatief lichte inbreuk -denk aan het gebruik van een klein fotootje ter opfleuring van een blogpost zonder toestemming van de fotograaf-. Is het dan nog redelijk om geconfronteerd te worden met een kostenpost van duizenden euro’s aan kosten (náást een schadevergoeding) van de tegenpartij?
Risico
Daarnaast is er ook een belangrijk praktisch nadeel: procederen onder dreiging van het moeten betalen van de advocaatkosten van de tegenpartij is een risicovolle zaak. Die advocaatkosten kunnen al snel 6.000 euro bedragen. En dan hebben we het nog maar over een eenvoudig kort geding. Is de zaak complexer, dan kunnen de kosten nog verder oplopen.
Voor grotere, financieel gezonde en op grotere schaal opererende ondernemingen is dit risico nog te behappen. Natuurlijk zitten ook financieel krachtige partijen niet te wachten op een verloren procedure en het moeten betalen van duizenden euro’s kostenvergoeding aan de tegenpartij. Maar het voortbestaan van zo’n onderneming komt niet in gevaar bij een nadelige proceskostenbeslissing.
Voor kleine partijen ligt dat anders. Indien een ZZP’er een IE-procedure onverhoopt verliest kan hij, met zijn eigen kosten er bij, zomaar 10.000 euro lichter zijn. En dat hakt er voor veel zelfstandigen toch behoorlijk in. Het vergt best wat moed om een IE-procedure in te stappen als je over beperkte financiële middelen beschikt. Een dergelijk risico kan er toe leiden dat rechthebbenden ‘het er maar bij laten zitten’. En dat kan toch niet de bedoeling zijn.
Invloed rechters
Rechters hebben de mogelijkheid om geëiste proceskosten te matigen, of om de kosten tussen partijen te compenseren (dat betekent dat iedere partij de eigen kosten draagt en geen vergoeding krijgt van de tegenpartij). Ook hebben rechters paal en perk proberen te stellen aan de omvang van de proceskostenvergoeding, door ‘indicatietarieven’ in het leven te roepen. Partijen die een hoger bedrag eisen dan in de indicatietarieven wordt aangeduid, moeten uitleggen waarom die hoge kosten toch vergoed zouden moeten worden. En bij kleine inbreuken worden proceskosten nog wel eens gematigd, als de rechthebbende over de rug van de inbreukmaker het onderste uit de kan probeert te halen. Maar: in de praktijk wordt er beperkt gebruik gemaakt van matigingsbevoegdheid. Vergoeding van werkelijke kosten is het uitgangspunt, matiging is de uitzondering.
Alternatieven?
Vergoeding van werkelijke proceskosten is leuk voor de winnende partij. Die heeft namelijk gratis zijn recht gehaald! Maar het systeem kent ook nadelen. Het procesrisico weerhoudt minder kapitaalkrachtige partijen er in bepaalde gevallen van om hun recht af te dwingen.
Ik zou een alternatief, gematigder systeem, óf een systeem dat beter is toegespitst op de concrete omstandigheden van het geval, waarschijnlijk aanmoedigen.
Rechtspraak moet voor iedereen toegankelijk zijn, niet alleen voor partijen die het zich kunnen veroorloven om te verliezen.
Contact
Vragen over intellectuele eigendom (auteursrecht, beëindigingsrecht, handelsnaamrecht, …)? Dringende procedure of de wens om een procedure te vermijden? Wij zijn hier om te helpen.
Ons telefoonnummer is: 013207 7107.
U kunt natuurlijk een e-mail sturen naar het volgende adres: info@lawfox.nl
