Door Wouter Dammers | Intellectueel Eigendomsrecht | 24 mei 2026 | 7 min. leestijd
Heb je als gitaarbouwer of muziekwinkel onlangs een dreigende sommatiebrief ontvangen van advocatenkantoor Bird & Bird namens Fender? Je bent absoluut niet de enige. De gitaarwereld staat op zijn kop nu de rechtbank in Düsseldorf onlangs heeft geoordeeld dat de wereldberoemde Fender Stratocaster – een ontwerp uit 1954(!) – auteursrechtelijk beschermd is als ‘werk van toegepaste kunst’.
Op LinkedIn vieren de IE-advocaten van Bird & Bird dit als een klinkende overwinning. Maar als ik met een nuchtere, juridische blik naar deze zaak kijkt, zie ik iets anders. Mij komt het over als een klassiek geval van copyright trolling en het uitmelken van een uiterst dubieus verstekvonnis om de concurrentie monddood te maken.
In deze blog leg ik uit waarom dit vonnis rammelt, hoe deze agressieve handelswijze van ‘lawfare‘ werkt, en wat je praktisch gezien moet doen als je een blafbrief van Fender op je deurmat ontvangt.
Het Fender Stratocaster auteursrecht-vonnis raakt een gevoelige snaar
Fender spande een rechtszaak aan tegen de Chinese onderneming Yiwu Philharmonic Musical Instruments Co., Ltd wegens inbreuk op het auteursrecht op het ontwerp van de “Stratocaster”-gitaar. Deze partijbood op het onlineplatform “AliExpress” elektrische gitaren aan die qua ontwerp vrijwel identiek waren aan de Stratocaster. Een testkoop in april 2025 bevestigde dat de gitaar daadwerkelijk naar Duitsland werd geleverd.
De rechtbank stelt vast dat het ontwerp van de Stratocaster-body, gecreëerd door Leo Fender in 1954, een auteursrechtelijk beschermd werk van toegepaste kunst is. Het ontwerp wordt aangemerkt als een creatieve, persoonlijke prestatie die in Duitsland tot ten minste 2041 beschermd is.
De rechtbank concludeert dat de aangeboden gitaar een ongeoorloofde verveelvoudiging (kopie) van de Stratocaster is, aangezien de creatieve elementen, zoals de asymmetrische bodyvorm, de vorm van de slagplaat en de positie van de kabeluitgang, vrijwel identiek zijn overgenomen.
Als gevolg hiervan is de Chinese onderneming veroordeeld om de verkoop van de betreffende gitaren in Duitsland te staken, op straffe van een dwangsom of hechtenis. Ook de proceskosten dient ze te vergoeden.
Commentaar op het Fender vonnis
Klinkt als een klinkende overwinning. Maar wie goed leest ziet dat het slechts een verstekvonnis betreft: De Chinese partij is simpelweg niet komen opdagen. Er is dus geen inhoudelijk verweer gevoerd. De rechter heeft de claims van Fender daarom min of meer voor waarheid aangenomen.
En daar wringt het, want verweer is zeker wel mogelijk. Het auteursrecht beschermt namelijk artistieke expressie, géén techniek of functionaliteit. De vorm van een Stratocaster is in 70 jaar tijd geëvolueerd tot dé industriestandaard (de ‘S-style’ gitaar) omdat hij ergonomisch en functioneel perfect is. Dit monopoliseren via het auteursrecht rekt de wet te ver op.
Bovendien maken vele duizenden onafhankelijke gitaarbouwers (luthiers) al decennia eigen varianten op dit model. Het design behoort feitelijk al jaren tot het publieke gitaardomein.
Juridisch gezien is het recente Mio-arrest (C-580/23 en C-795/23) van het Hof van Justitie van de EU van belang. Dit arrest heeft de spelregels voor auteursrecht op gebruiksvoorwerpen drastisch herschreven.
Vrije en creatieve keuzes in het object zélf
Een voorwerp is volgens dit arrest pas auteursrechtelijk beschermd als de persoonlijkheid van de auteur erin wordt weerspiegeld door uiting te geven aan vrije én creatieve keuzen. Elementen die hun vorm puur danken aan hun technische functie (zoals een ergonomische body-vorm die het speelgemak vergroot), vallen categorisch buiten het auteursrecht.
Het einde van de ’totaalindruk’
Om auteursrechtinbreuk vast te stellen, mag de rechter volgens het HvJ EU niét meer oordelen op basis van de “algemene visuele indruk” (de totaalindruk) wat voorheen vaak het geval was. Dit criterium is nu definitief en uitsluitend voorbehouden aan het modellenrecht. Het nieuwe toetscriterium in het auteursrecht is het herkenbaarheidscriterium: zijn de specifieke, beschermde creatieve elementen van het originele werk op een herkenbare manier, chirurgisch aanwijsbaar, overgenomen?
Lijkt het teveel op elkaar? Het failliet van de totaalindruk
Dit betekent dat Fender niet meer simpelweg kan roepen: “Jouw gitaar wekt de algemene indruk van een Stratocaster, dus betaal 250.000 euro.” Ze zullen nu per gitaarbouwer tot in detail moeten bewijzen welke specifieke, niet-functionele en hoogstpersoonlijke (creatieve) ontwerpkeuzes van Leo Fender uit 1954 exact zijn gekopieerd.
Rechters zullen na het Mio-arrest niet langer een ‘vluchtige blik’ hanteren om te kijken of de werken teveel op elkaar lijken. Of er sprake is van inbreuk vraagt nu om een uiterst gedetailleerde, chirurgische analyse. Een gebruiksvoorwerp moet het ‘verdienen’ om als werk beschermd te worden. De persoonlijkheid van de maker moet onmiskenbaar weerspiegeld zijn in een zogenaamde “Eigen Intellectuele Schepping”, los van wat de markt dicteert of wat voortbouwt op bestaand vormgevingserfgoed. Met het Mio-arrest is er een absolute “failliet van de totaalindruk” gekomen binnen het Europese auteursrecht.
Voor agressieve partijen die hun IE-claims puur baseren op de algemene look and feel van een functioneel en gestandaardiseerd product, fungeert dit arrest dan ook als een doorn in het oog. Voor partijen die aangeschreven worden, een handig juridisch instrument.
De agressieve handelswijze van Bird & Bird
In plaats van het vonnis te gebruiken waarvoor het bedoeld is (het stoppen van massale, goedkope Chinese namaak), gebruikt advocatenkantoor Bird & Bird dit vonnis nu als breekijzer. Zij sturen agressieve cease & desist-brieven (sommaties) naar kleine gitaarbouwers, boetiekmerken en verkopers door heel Europa.
De tactiek is intimidatie: er wordt gedreigd met torenhoge boetes (soms tot €250.000,-) als men niet onmiddellijk stopt met de verkoop en een zogenaamde onthoudingsverklaring (Unterlassungserklärung) tekent. Dit heeft weinig meer te maken met het beschermen van intellectueel eigendom (IE), en alles met het veiligstellen van het marktaandeel van Fender (tegenwoordig nota bene in handen van private equity) door kleine ondernemers, die de middelen voor een dure rechtszaak missen, de stuipen op het lijf te jagen.
Praktische handreiking: Wat te doen bij een sommatie van Fender (Bird & Bird)?
Daarom een praktische handreiking. Heb jij een brief ontvangen waarin je wordt beschuldigd van auteursrechtinbreuk op de Fender Stratocaster? Raak dan dus niet in paniek, maar kom direct in actie en volg deze vier stappen:
1. Teken nóóit direct de bijgevoegde onthoudingsverklaring
De standaardverklaringen die Bird & Bird meestuurt, zijn extreem eenzijdig en onredelijk geformuleerd. Teken je dit, dan beken je vaak schuld en ga je akkoord met torenhoge, contractuele boetes bij de minste of geringste afwijking in de toekomst. Niet doen dus.
2. Betaal niet direct de geëiste schadevergoeding of advocaatkosten
In de brief wordt vrijwel altijd geëist dat jij de (hoge) juridische kosten van Bird & Bird vergoedt. Betaal niets voordat je eigen juridisch adviseur de rechtmatigheid van deze claim heeft getoetst. In veel gevallen zijn deze kosten buitenproportioneel of zelfs ongegrond als er geen sprake is van daadwerkelijke inbreuk.
3. Beoordeel je eigen design (Verzamel je bewijs)
Kijk kritisch naar jouw S-style gitaar. Heb je één-op-één de iconische Fender-headstock (kop) of logo’s gekopieerd? Dan heb je een probleem qua merkenrecht. Maar als het enkel gaat om de algemene ‘S-style’ bodyvorm, sta je veel sterker. Leg vast waarom jouw ontwerp functioneel is of afwijkt van het origineel. Verzamel ook voorbeelden van prior art (bestaande modellen van derden die al decennia op de markt zijn). Zijn er specifieke, niet-functionele en hoogstpersoonlijke (creatieve) ontwerpkeuzes van Leo Fender uit 1954 exact gekopieerd, dan ligt het wellicht anders.
4. Schakel een gespecialiseerde IE-advocaat in
Dit is geen huis-tuin-en-keuken-recht. Je hebt een expert nodig in het intellectueel eigendomsrecht (meer in het bijzonder: het auteursrecht en modellenrecht). Een goede IE-advocaat kan de claim pareren, een aangepaste (en veel minder risicovolle) verklaring opstellen, of de bluf van de tegenpartij doorprikken door te wijzen op de zwakte van het Duitse verstekvonnis in de Nederlandse context.
Het intellectueel eigendomsrecht is geen knuppel
Intellectueel eigendom is bedoeld om innovatie en de daadwerkelijke creaties van makers te beschermen. Het is niet bedoeld als een juridische knuppel waarmee miljardenbedrijven en advocatenkantoren de ambachtelijke gitaarmarkt kunnen platslaan. Laat je niet intimideren door dure advocatenbrieven, eenzijdige mediaberichten of juichende LinkedIn-posts van advocaten die slechts een verstekvonnis in handen hebben.
Heb je een sommatie ontvangen? Neem dan contact op met een specialist. Bij Lawfox staan we aan de kant van de makers, de bouwers en de vernieuwers. We kijken graag met je mee naar de sommatiebrief en bepalen samen de beste verdedigingsstrategie.
