Door Lawfox | Intellectueel Eigendomsrecht | 3 november 2015 | 4 min. leestijd
Enige tijd geleden sprak ik tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven met veel plezier een groot aantal ontwerpers van prachtige werken. Tijdens een behoorlijk aantal van deze gesprekken viel mij op dat, zodra het thema ‘kopiëren’, ‘namaken’ en ‘imiteren’ aan bod kwam, men vaak uitgaat van de regel dat een werk van een ander mag worden nagemaakt, als er maar vier aanwijsbare verschillen tussen het originele werk en het namaakwerk zouden zijn. Of ik nu sprak met webdesigners, beeldend kunstenaars of producenten van designmeubelen: vaak gaat men uit van een X aantal verschillen die zouden bepalen of er wel of geen sprake is van inbreuk op een anders’ recht, en of namaak dus wel of niet is toegestaan.
Bij het horen van dat soort berichten krijg ik al snel de juridische koude rillingen, nu de vraag of er inbreuk wordt gemaakt op iemand anders’ auteursrecht juridisch gezien niet aan de hand van vaststelling van een X aantal verschillen tussen de werken wordt beoordeeld.
Hoe zit het nu precies? Hoe beoordeelt een rechter of het ene werk te veel lijkt op een ander werk? Ik moet u alvast waarschuwen: er is geen eenvoudig te hanteren regel waarmee simpel en precies kan worden bepaald waar de grens tussen inspiratie en imitatie ligt.
Inspiratie of imitatie?
Auteursrecht
Op (onderdelen van) creatieve ‘werken’ zit doorgaans auteursrecht. Een ‘werk’ kan van alles zijn: een tekening of schilderij, een ontwerp van een website, een tekst, een foto, een broncode van software, een kledingstuk of schoen, noem maar op. Het auteursrecht geeft de maker van het ‘werk’ (de tekening, schilderij, ontwerp, …) het exclusieve recht om dat werk openbaar te maken of te verveelvoudigen. Onder verveelvoudiging valt naast het domweg kopiëren van een werk ook ‘nabootsing’ van het werk ‘in gewijzigden vorm’, voor zover het nieuwe, nagebootste werk ‘niet als een nieuw, oorspronkelijk werk moet worden aangemerkt’ (artikel 13 auteurswet).
Het is dus niet toegestaan om een bestaand werk na te bootsen als het nieuwe werk niet als nieuw, oorspronkelijk werk moet worden aangemerkt. U leest het al: de wettekst rept met geen woord over een X aantal verschillen. De maatstaf die de wettekst geeft is erg algemeen. Wanneer wordt een imitatie als een nieuw, oorspronkelijk werk aangemerkt? Hoe wordt in de praktijk dan beoordeeld of een werk dat sterk lijkt op een ouder werk inbreuk maakt op een auteursrecht van een ander?
Beschermingsomvang en totaalindrukken
Bij de beoordeling van de vraag of er wel of geen inbreuk wordt gemaakt spelen de beschermingsomvang van het originele werk en de totaalindrukken tussen het originele werk en het imitatiewerk een belangrijke rol.
De beschermingsomvang van een werk hangt onder andere af van de mate van originaliteit van het werk. Er zal eerder sprake zijn van inbreuk op een hoogst origineel oorspronkelijk werk dan dat er sprake zal zijn van inbreuk op een ‘dertien in een dozijn’ werk.
Vervolgens wordt bekeken in welke mate de totaalindrukken van het oorspronkelijke en het nieuwe werk overeenstemmen. Om het voorgaande extra gecompliceerd te maken: beoordeeld moet worden of de auteursrechtelijk beschermde trekken van de werken leiden tot overeenstemmende totaalindrukken, maar dat tegelijkertijd de niet-auteursrechtelijk beschermde trekken niet mogen worden weggedacht. Begrijpt u het nog?
Inbreuk?
Het is in de praktijk dus wat minder eenvoudig dan het zoeken van een aantal verschillen tussen de werken, om op basis daarvan te oordelen of er wel of geen sprake van inbreuk is. Dat ook gerenommeerde en succesvolle ontwerpers moeite hebben met het wat abstracte juridische stramien dat gehanteerd wordt bij de beoordeling van inbreuk door rechters bleek tijdens de Dutch Design Week nog. Ondergetekende woonde tijdens de Dutch Design Week een debat over de bescherming van intellectuele eigendom bij, waarin niemand minder dan Piet Hein Eek –nimmer een blad voor de mond nemend- zich liet ontvallen dat “rechters geen bal van intellectuele eigendom begrijpen”. Dit naar aanleiding van een aantal door hem gestarte zaken tegen partijen die zich (te?) sterk hadden laten inspireren door zijn werken.
Laten we het er hier maar op houden dat creativiteit zich niet graag in stugge regels laat vangen.
Contact
Neem contact op met onze ervaren en gespecialiseerde advocaten voor meer informatie! U kunt ons bereiken via telefoonnummer 013207 7107 of per e-mail via info@lawfox.nl
