Door Wouter Dammers | Auteursrecht | 21 mei 2021 | 5 min. leestijd
Alexander Klöpping heeft een screenshot van een Twitter-fittie tussen de Belgische viroloog Marc Van Ranst en Viruswaarheid-voorman Willem Engel op meer dan tweeduizend reclamezuilen in Nederland laten plaatsen. Nu.nl vroeg mij of dit geen inbreuk maakt op het auteursrecht. Mijn reactie op Nu.nl:
Dat is een vraag die niet gemakkelijk te beantwoorden is, zegt advocaat Wouter Dammers van LAWFOX Advocaten. Hij is gespecialiseerd in ICT-, privacy- en auteursrecht.
“Of er auteursrecht op de tweets zit, hangt af van een aantal factoren. Dat wordt getoetst aan de hand van of iets een eigen en persoonlijk karakter heeft. Het moet dus voldoende creatief zijn. Dat is in dit geval lastig te beoordelen, omdat het om een tweet gaat”, vertelt Dammers.
Auteursrecht op tweets?
Auteursrecht
Of iets auteursrechtelijk is beschermd wordt beoordeeld aan de hand van de juridische toverformule of het een “eigen en oorspronkelijk karakter en het persoonlijk stempel van de maker” draagt. Simpel gezegd: of het een creatieve, intellectuele schepping is. Niet iedere vrije keuze of reeks keuzes is per definitie ook creatief. De Hoge Raad heeft namelijk geoordeeld dat
‘De eis dat het voortbrengsel het persoonlijk stempel van de maker moet dragen betekent dat sprake moet zijn van een vorm die het resultaat is van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes, en die aldus voortbrengsel is van de menselijke geest. Daarbuiten valt in elk geval al hetgeen een vorm heeft die zo banaal of triviaal is, dat daarachter geen creatieve arbeid van welke aard ook valt te aan te wijzen.’
Tweets te banaal of triviaal?
Een gesprek op een achterbank was niet auteursrechtelijk beschermd. Mijn inschatting is dat hetzelfde geldt voor de meeste uitingen op Twitter. Dat neemt overigens niet weg dat een aantal van deze tweets mogelijk best auteursrechtelijke bescherming kunnen genieten. Zelfs een enkel woord als “salsapandemie” is mogelijk voldoende creatief.
Wat als een tweet auteursrechtelijk beschermd is?
Is een tweet auteursrechtelijk beschermd dan betekent dit dat een ander die tweet niet mag verveelvoudigen of openbaarmaken zonder toestemming van de auteursrechthebbende. Het retweeten van een auteursrechtelijk beschermde tweet levert in principe een auteursrechtinbreuk op. Het plaatsen van tweets op een reclamezuil ook. De gebruiksvoorwaarden van Twitter bepalen echter dat je Twitter – en anderen – toestemming geeft om je tweets te hergebruiken:
By submitting, posting or displaying Content on or through the Services, you grant us a worldwide, non-exclusive, royalty-free license (with the right to sublicense) to use, copy, reproduce, process, adapt, modify, publish, transmit, display and distribute such Content in any and all media or distribution methods now known or later developed (for clarity, these rights include, for example, curating, transforming, and translating). This license authorizes us to make your Content available to the rest of the world and to let others do the same.
Linksom of rechtsom, of het auteursrecht nu van toepassing is of niet, hergebruik van de tweets lijkt te zijn toegestaan.
Van openbare online discussie naar offline schandpaal
Ondanks dat zijn er wel wat andere belangrijke rechten die de verspreiding van de tweets mogelijk (toch) onrechtmatig maken, zoals het recht op bescherming van persoonsgegevens en het recht op bescherming van het privéleven. Dat lijkt misschien krom, omdat het hier gaat over een ruzie die openbaar op Twitter werd uitgevochten, maar in mijn optiek is het daarbij van groot belang dat de betreffende personen ervoor kozen om dáár de uitingen te doen en niet op een reclamezuil.
Recht op bescherming van privéleven
Als je een tweet op Twitter plaatst hoef je er niet op bedacht te zijn dat een derde een screendump van jouw tweets maakt om die vervolgens door heel Nederland op reclamezuilen te laten plaatsen. Als je daar geen keuze in hebt, wordt je in je zelfbeschikkingsrecht aangetast. Relevante factor daarbij is dat Klöpping in dit geval niet als journalist een tweet bespreekt, maar de uitingen louter verder verspreid door ze op reclamezuilen te laten plaatsen
Recht op vrijheid van meningsuiting
Een relevante factor daarbij vind ik ook dat je op reclamezuilen eigenlijk op een schandpaal wordt genageld, zonder dat je enig weerwoord kan geven – wat je op Twitter wel kan. Wat dat betreft speelt de vrijheid van meningsuiting ook een rol, omdat die dus eigenlijk wordt beperkt doordat deze uitingen worden uitvergroot, zonder de mogelijkheid tot maatschappelijke discussie.
Recht op bescherming van persoonsgegevens
Bovendien zal het publiceren van de tweets op reclamezuilen een nieuwe – verdere – verwerking van persoonsgegevens betreffen waarvoor bijvoorbeeld een geldige verwerkingsgrondslag vereist is. Dat kan bijvoorbeeld toestemming van de betrokkenen zijn, maar misschien is ook een gerechtvaardigd belang wel mogelijk. Daar is volgens mij geen sprake van. Nu.nl vat dit als volgt samen:
Tonen van namen is mogelijk schending van privacy
Wel zitten er volgens de advocaat een aantal andere “haken en ogen” aan het afbeelden van de ruzie op een reclamezuil. “Op de billboards worden nu de namen van Willem Engel en Marc Van Ranst getoond, terwijl zij daar zelf niet voor hebben gekozen. Dat mag niet zomaar zonder toestemming en een rechter kan oordelen dat dit schending van privacy is.”
Een ander punt is volgens hem het recht op privéleven. “Dat hangt een beetje samen met privacy. Door deze ruzie op reclamezuilen te zetten, komt in principe hun privé in het gedrang.” Of dat ook geldt als het om een openbare tweet gaat, is nog maar de vraag. Wel is het zo dat mensen op Twitter op de ruzie kunnen reageren. Bij een reclamezuil kan dit niet en dat is volgens Dammers een belangrijk verschil.
