Door Wouter Dammers | Cryptorecht | 18 januari 2022 | 7 min. leestijd
In de vakliteratuur kwam ik recent een artikel tegen van Van de Langemheen en Wehrmeijer (1) over de mogelijkheid van het leggen van verhaalsbeslag op cryptovaluta. Het artikel is opmerkelijk omdat de wet en jurisprudentie nog grotendeels achterlopen in de juridische duiding van cryptovaluta, terwijl cryptovaluta een interessant object is om een vordering op te verhalen. Uit de praktijk blijkt nu dat het mogelijk is om verhaalsbeslag te leggen op cryptovaluta, zoals bitcoin (BTC), ethereum (ETH) en cardano (ADA).
Betalen met cryptovaluta
In dit geval ging het om een schuldeiser die voor enkele tonnen een bestelling had geplaatst via een Nederlandse webshop. De schuldeiser heeft de goederen echter nooit ontvangen en besluit daarom om juridische maatregelen te treffen. Met hulp van een advocaat is daarop onderzoek gedaan naar de webshop. Het bleek dat de onderneming de mogelijkheid bood om te betalen in cryptovaluta via crypto exchange Coinbase. De webshop had een eigen crypto wallet op Coinbase waarop de betalingen van klanten in cryptovaluta werden ontvangen. Aan de hand van die informatie is besloten om beslag te leggen op de inhoud van de cryptowallet onder Coinbase.
Verzoekschrift tot verhaalsbeslag op cryptovaluta
Om verhaalsbeslag te mogen leggen op activa van een ander is toestemming van de rechtbank vereist. Een advocaat kan daarvoor een verzoekschrift indienen bij de rechtbank. De schuldenaar krijgt dat verzoek niet te zien, zodat het verrassingseffect van een beslag behouden blijft. Immers: zou hij daar wel kennis van krijgen, dan zorgt hij er uiteraard voor dat de activa worden overgedragen naar een andere locatie.
Het lijkt voor de hand te liggen om het verzoekschrift voor het leggen van beslag op crypto’s gelijk te stellen aan een verzoekschrift voor het leggen van derdenbeslag onder een bank. Dat is echter onjuist omdat cryptovaluta in Nederland (nog) niet kwalificeren als een wettelijk betaalmiddel.
Custodial wallet providers en Non-custodial wallet providers
Waar het artikel volgens mij de mist in gaat, is ten aanzien van de vereiste private keys. De auteurs stellen dat de eigenaar van de crypto wallet de enige is die door middel van zijn public en private key toegang heeft tot de cryptovaluta in die crypto wallet. Beslag moet volgens de auteurs daarom worden gelegd onder de schuldenaar, tevens eigenaar van de crypto wallet zelf. Dit is te kort door de bocht.
Een crypto exchange en zogenaamde custodial wallet provider zoals Coinbase heeft namelijk wél toegang tot de cryptovaluta in de wallet van de gebruiker. De exchange faciliteert namelijk een dienst waarmee een crypto wallet kan worden aangehouden en beheert de private keys. Sterker nog: veel custodial wallet providers gooien alle cryptovaluta op een hoop, waardoor er geen account-gebonden private keys zijn.
Dat in tegenstelling tot een non-custodial wallet of self custodial wallet, waarbij je zelf de private sleutel beheert. In geval van een non custodial wallet heeft de houder daarvan toegang tot de cryptovaluta waaraan de wallet is gekoppeld, aan de hand van zijn digitaal sleutelpaar (public key en private key) (waarvan de private key dus kan worden gehouden door een custodial wallet provider), publieke adres en digitale handtekening.
Wil men beslag leggen op deze cryptovaluta dan kan dus beslag gelegd worden onder de eigenaar van de crypto wallet – in dit geval de schuldenaar zelf, maar óók onder de crypto exchange.
Deurwaarder als bewaarder van cryptovaluta
Vereist is bovendien om bij het verzoekschrift aan de rechtbank te verzoeken om de deurwaarder (die het beslag uiteindelijk mag gaan leggen) aan te wijzen tot bewaarder van de cryptovaluta. De toegang tot de cryptovaluta is namelijk niet gebonden aan de bij het beslag aan te treffen computerapparatuur, maar aan de crypto wallet die vanuit de cloud vanaf elke computer met internetverbinding beschikbaar kan zijn – mits men maar de beschikking heeft over het digitale sleutelpaar en de digitale handtekening. De deurwaarder kan dan de cryptovaluta beslaan, door ze over te dragen naar de eigen crypto wallet van de deurwaarder.
Verplicht meewerken aan het beslag op cryptovaluta
Zoals aangegeven is voor die transactie wel de public en private key van de beslagen crypto wallet vereist. Indien de rechtbank verlof geeft tot het leggen van beslag, dan dient de beslagene zijn medewerking daarbij te verlenen, zoals het verlenen van toegang en het verrichten van de noodzakelijke handelingen op de transactie naar de bewarende deurwaarder mogelijk te maken. Dit is uitgemaakt in het Molenbeek-arrest, dat ziet op beslag in de cloud, waar ik al eerder over heb geschreven in het Compendium Beslagrecht.
“Indien tijdens de tenuitvoerlegging van het beslagverlof echter redelijke gronden blijken te bestaan om te vermoeden dat de beslagene of de derde digitale bestanden elders dan op een aangetroffen gegevensdrager (bijvoorbeeld ‘in the cloud’) bewaart, en dat deze bestanden vallen onder het beslagverlof, dient hij – onverminderd hetgeen hiervoor in 3.3.2 is vermeld – deze bestanden voor de deurwaarder toegankelijk te maken. De rechterlijke toestemming tot beslaglegging omvat in dit soort gevallen immers uit haar aard mede een tot de beslagene of de derde gericht bevel om de noodzakelijke medewerking te verlenen aan de beslaglegging omdat die toestemming anders zinloos zou zijn.”
Bij een beslag op crypto assets kan dus niet worden volstaan met beslag op de aanwezige gegevensdrager, omdat de schuldenaar zich alsnog toegang kan verschaffen tot de crypto wallet via een andere gegevensdrager. In de praktijk is daarom verzocht om het Molenbeek-arrest analoog toe te passen én om de medewerkingsplicht af te dwingen door het opleggen van dwangsommen voor iedere dag of gedeelte daarvan dat de schuldenaar de deurwaarder geen toegang geeft tot het Coinbase-account en de daaraan gekoppelde crypto wallet en/of niet meewerkt aan het verplaatsen van haar cryptovaluta uit die crypto wallet naar de crypto wallet van de deurwaarder. Voor zover er medewerking van een custodial wallet provider zou zijn vereist, valt dit ook onder deze verplichting – hoewel het uiteraard beter is om dit in het verzoekschrift mee te nemen.
Verhaalsbeslag op cryptovaluta: hardware wallets?
Ik zou hierbij willen aanvullen om de rechtbank bij een verzoek om verhaalsbeslag op cryptovaluta ook te verzoeken om eventuele hardware wallets (zoals Ledger), “recovery sheets” en dergelijke in het verzoek om beslaglegging mee te nemen.
Inzage in transactiegeschiedenis?
Daarnaast kan gevraagd worden om inzage te vragen in de crypto exchange / wallet account van de schuldenaar, zoals in de transactiegeschiedenis omdat dit bruikbare informatie kan opleveren in het kader van asset tracing en asset recovery – hoewel dit natuurlijk ook kan worden opgezocht in de openbare transactie zoekmachines, aan de hand van de public key.
Aansprakelijk voor koerswijzigingen?
Bij een verhaalsbeslag op cryptovaluta moet men wel bedacht zijn op eventuele koerswisselingen tijdens het beslag. Wordt het beslag vervolgens opgeheven, of geëxecuteerd, dan behoudt men slechts het recht op de cryptoactiva en niet op de waardevermeerdering of -vermindering daarvan. Een omzetting van de cryptoactiva is tussendoor (eventuele uitzonderingen daargelaten) waarschijnlijk niet toegestaan. Bij een opheffing van het beslag kan de beslaglegger mogelijk aansprakelijk worden gehouden voor eventuele waardevermindering, indien de beslagene kan aantonen dat hij de cryptovaluta tijdens het beslag op een hogere waarde had willen verkopen. Bij een toewijzend bodemvonnis kan de beslaglegger de cryptovaluta executoriaal verkopen door de deurwaarder.
Voetnoot
(1) Mr. M.G. van de Langemheen & mr. Y.A. Wehrmeijer, datum 03-01-2022, Cryptovaluta: niet onaantastbaar, Bb 2022/3
Advocaat verhaalsbeslag op cryptovaluta
Zoekt u een advocaat om mogelijk verhaalsbeslag te leggen op cryptovaluta? Of zijn uw cryptovaluta in beslag genomen? Bel of mail mij dan gerust. W.Dammers@lawfox.nl, 013-2077107.
