Door Wouter Dammers | Artificial-Intelligence-recht | 4 april 2023 | 7 min. leestijd
Eerder plaatste mijn kantoorgenoot Sjors van der Hoeven al een blog over het spanningsveld tussen enerzijds Artificial Intelligence (“AI”), in de Nederlandse taal ook wel Kunstmatige Intelligentie (“KI”) genoemd, en anderzijds het auteursrecht. In deze blog ga ik wat verder in op de toepassing van AI, de door de Hoge Raad geformuleerde “werktoets” ten aanzien van het auteursrecht, de menselijke creatieve inbreng, en geef ik mogelijke argumenten weer tegen het beschermen van door AI gegenereerde voortbrengselen.
Omschrijving Artificial Intelligence (AI)
Artificial Intelligence is een term die wordt gebruikt om het vermogen van computers en andere machines, om te denken en te handelen zoals mensen, te beschrijven. AI-technologieën zijn ontworpen om problemen op te lossen en beslissingen te nemen op een manier die lijkt op de manier waarop mensen dat doen, met behulp van algoritmen en complexe gegevensanalyses om inzichten en voorspellingen te genereren.
AI kan worden toegepast op een breed scala aan toepassingen, van het automatiseren van taken tot het verbeteren van besluitvorming en het ondersteunen van menselijke beslissingen. Zo kan met het razend populaire computerprogramma “ChatGPT” [1] aan de hand van enige input van menselijke hand haast feilloos complete teksten worden geschreven. En met “Hotpot” [2] kunnen tal van afbeeldingen gegenereerd worden.
Onzekerheid over auteursrechtelijke status van door AI geproduceerde voortbrengselen
Door hulppersonen en ook door technische hulpmiddelen kan worden bijgedragen aan de totstandkoming van een werk, zoals bijvoorbeeld een tekst of een afbeelding. Hier ligt in beginsel geen auteursrechtelijk probleem. [3] De opkomst van Artificial Intelligence zorgt er echter voor dat steeds meer vragen rijzen over de auteursrechtelijke status van voortbrengselen die AI kan produceren. In Nederland kunnen voortbrengselen die door een computer of AI zijn geproduceerd onder bepaalde voorwaarden auteursrechtelijk beschermd zijn. Zo moet het voortbrengsel een minimum aan creativiteit en originaliteit bevatten. Dit betekent dat voortbrengsels die door AI zijn geproduceerd en die volledig automatisch zijn gegenereerd, mogelijk niet voor auteursrechtelijk bescherming in aanmerking komen.
De “werktoets”
De Hoge Raad (“HR”) heeft een “werktoets” geformuleerd aan de hand waarvan beoordeeld kan worden of een bepaald voortbrengsel als werk in de zin van de Auteurswet kwalificeert. Volgens de HR moet sprake zijn van een werk dat een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt. [4] Maar, wat houden de termen “eigen oorspronkelijk karakter” en “persoonlijk stempel van de maker” nu eigenlijk in?
Eigen oorspronkelijk karakter
Dat het voortbrengsel een eigen, oorspronkelijk karakter moet bezitten, houdt, kort gezegd, in dat de vorm niet ontleend mag zijn aan die van een ander werk. [5] Nu AI voortbrengselen genereert aan de hand van bestaande informatie – of zelfs bestaande werken die het aangereikt krijgt – wringt dit mogelijk met het vereiste van het hebben van een “oorspronkelijk karakter”.
Persoonlijk stempel van de maker
De werktoets vereist ook het persoonlijk stempel van de maker. Het persoonlijk stempel komt tot stand door een samenstel van vrije creatieve keuzes. [6] De eis dat het voortbrengsel het persoonlijk stempel van de maker moet dragen, betekent dat sprake moet zijn van een vorm die het resultaat is van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes, en die aldus voortbrengsel is van de menselijke geest. Daarbuiten valt in elk geval al hetgeen een vorm heeft die zo banaal of triviaal is, dat daarachter geen creatieve arbeid van welke aard ook valt aan te wijzen. [7]
Zolang er sprake is van een aanwijsbare persoon die gebruikmaakt van computertechnologie, bijvoorbeeld AI, maar wiens persoonlijk stempel aanwezig geacht kan worden in het resultaat van de samenwerking tussen mens en machine, zal mogelijk nog steeds sprake kunnen zijn van een werk in de zin van het auteursrecht. [8]
Het is echter ook denkbaar dat het aandeel van AI zodanig groot is, dat in het resultaat een creatief aandeel van de persoon die de AI bediende niet meer aanwijsbaar is. Dit kan zich voordoen wanneer een bepaald computerprogramma geladen is met een reeks combineerbare woorden of afbeeldingen, en met een bepaald algoritme dat een “toevalsfactor” toevoegt. In dat geval is het betwistbaar of überhaupt een werk in de zin van de Auteurswet ontstaat, hoe mooi het resultaat ook is. [9]
Anderzijds is ook denkbaar dat het voortbrengsel wel kwalificeert als “werk” in de zin van de Auteurswet, maar dat moet worden gesproken van een werk zonder (menselijke) auteur. In dat geval valt het werk in het publieke domein, en wordt geen maker in de zin van de Auteurswet aangewezen. [10]
Menselijke creatieve inbreng
In 2011 zou een aap, genaamd “Naruto”, met de camera van een Britse fotograaf een selfie hebben gemaakt. De vraag was of de foto auteursrechtelijk beschermd was en, zo ja, wie de auteursrechthebbende is. [11] De indruk ontstond dat de fotograaf geen creatieve inbreng had geleverd en dat de foto het resultaat was van de prestaties van Naruto. [12] Er is dan geen sprake van menselijke creatieve inbreng. Indien dat het geval is, dan is er naar Nederlands recht mogelijk ook geen sprake van een auteursrecht, en is mogelijk ook niemand de rechthebbende. [13] Wanneer we dit doortrekken naar AI is het ook maar de vraag of een (AI-)voortbrengsel überhaupt auteursrechtelijk beschermd zou moeten worden wanneer hier geen menselijke inbreng aan ten grondslag ligt.
Argumenten tegen auteursrechtelijke bescherming van AI-voortbrengselen
AI kan op basis van informatie een voortbrengsel genereren dat is afgestemd op de behoefte van één persoon. AI heeft in dat geval meerwaarde en het voortbrengsel is uniek. In de literatuur wordt ook de vraag gesteld of überhaupt auteursrechtelijke bescherming nodig is voor AI-voortbrengselen. Hierover bestaat verdeeldheid. [14] Een argument tegen auteursrechtelijke bescherming van AI-voortbrengselen kan zijn dat de kosten om AI-voortbrengselen te genereren verwaarloosbaar zijn en in een oneindig aantal varianten kan worden geproduceerd. De kans zou daarbij groot zijn dat de economische waarde ervan gering wordt, evenals de belangstelling om de voortbrengselen te kopiëren. [15]
Bovendien is één van de gedachten achter het auteursrecht dat een auteur moet worden beschermd en beloond voor de gedane inspanningen en investeringen. Het is twijfelachtig of recht wordt gedaan aan die gedachte wanneer door AI gegenereerde voortbrengselen auteursrechtelijk beschermd worden. Wij houden de (juridische) ontwikkelingen op het gebied van AI en het auteursrecht in elk geval nauwlettend in de gaten.
Tot slot
Heeft u vragen over Artificial Intelligence en/of auteursrecht, of vervaardigt u producten met behulp van AI en wilt u meer weten over de (mogelijke) bescherming van uw producten? Onze professionals zijn u graag van dienst. Bel of mail vrijblijvend: 013-2077107 / info@lawfox.nl.
Voetnoten/bronnen:
[1] https://chat.openai.com/chat
[2] https://hotpot.ai/art-generator
[3] Spoor/Verkade/Visser Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2019/2.6.
[4] Spoor/Verkade/Visser Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2019/3.8.
[5] Spoor/Verkade/Visser Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2019/3.8.
[6] Rb. ’s-Gravenhage (vzr.) 11 april 2011, IEF 9542 (Pavillon-helm).
[7] HR 30 mei 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2153, NJ 2008/556 m.nt. EJD, AMI 2008/12 m.nt. MRFS, IER 2008/58 m.nt. JMBS (Erven Endstra/Nieuw Amsterdam).
[8] Spoor/Verkade/Visser Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2019/2.6.
[9] Spoor/Verkade/Visser Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2019/2.6.
[10] Spoor/Verkade/Visser Auteursrecht (R&P nr. IE2) 2019/2.6.
[11] https://www.ad.nl/bizar/rechter-zet-dierenorganisatie-peta-voor-aap~a7872025/
[12] Zie over deze zaak ook Spoor, Verkade & Visser, Auteursrecht, 2019, par. 2.3, p. 29.
[13] D.J.G. Visser Sluitertijd 2020/2.
[14] D.J.G. Visser Sluitertijd 2020/2; zie ook M. de Cock Buning, ‘Autonome creatie: waar is de scheppende mens?’, IER 2012/67, p.
[15] D.J.G. Visser Sluitertijd 2020/2.
