Door | Databankenrecht | 23 december 2021 | 9 min. leestijd
Afgelopen juni oordeelde de hoogste EU-rechter, het Hof van Justitie, over het sui generis databankenrecht. Het geschil speelt tussen CV-Online Latvia SIA (zij beheert een website met een databank) en Melons SIA (zij beheert een zoekmachine). Beide partijen zijn gevestigd in Letland.
Het Hof komt tot het oordeel dat een internetzoekmachine zoals die van Melons de inhoud van een databank “opvraagt” en “hergebruikt”. Maar: de fabrikant van de databank kan de handelingen verbieden voor zover die handelingen schade berokkenen aan de investering in de verkrijging, de controle of de presentatie van die inhoud, dat wil zeggen het risico meebrengen dat deze investering niet met een normale exploitatie van de betrokken databank kan worden terugverdiend.
Hieronder sta ik stil bij deze uitspraak van het Hof van Justitie. Ik beperk me overigens tot de belangrijkste overwegingen, het hele arrest vind je hier.
De databank van CV-Online Latvia SIA
CV-Online Latvia SIA (“CV-Online”) beheert de website www.cv.lv. Deze website bevat een databank waarin vacatures worden gepubliceerd door werkgevers.
De site is ook voorzien van metatags. Aan de hand van deze tags kunnen internetzoekmachines beter bepalen welke inhoud elke pagina bevat en deze zo correct indexeren. De metatags hebben voor elke vacature de volgende trefwoorden: “functietitel”, “bedrijfsnaam”, “werkplek” en “publicatiedatum van de vacature”.
De gespecialiseerde zoekmachine van Melons SIA
Melons SIA (“Melons”) beheert de website www.kurdarbs.lv, een zoekmachine die gericht is op vacatures. Met deze zoekmachine kan op basis van diverse criteria, waaronder het type functie en de werkplek, op verschillende vacaturesites worden gezocht. Door middel van hyperlinks worden gebruikers verwezen naar de internetpagina’s waarop de gezochte informatie oorspronkelijk is gepubliceerd, waaronder de site van CV-Online. De metatags zijn dan ook zichtbaar.
Let op: het is dus geen „dedicated” metazoekmachine (zoals dat in een bekend arrest, Gaspedaal, zie ook onze blog, wel het geval was, r.o. 32-34), omdat Melons geen gebruik maakt van de zoekformulieren van de websites die kunnen worden doorzocht. Ook vertaalt Melons de zoekopdrachten niet in realtime naar de criteria die in die formulieren worden gehanteerd.
Uitleg gevraagd over de Databankenrichtlijn
In artikel 7 lid 1 van de Databankenrichtlijn (Richtlijn 96/9/EG) staat:
De Lid-Staten voorzien in een recht voor de fabrikant van een databank, waarvan de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud in kwalitatief of kwantitatief opzicht getuigt van een substantiële investering, om de opvraging en/of het hergebruik van het geheel of een in kwalitatief of kwantitatief opzicht substantieel deel van die inhoud te verbieden.
En in lid 2 staan de definities van de begrippen “opvraging” en “hergebruik”:
a) onder “opvraging” [wordt] verstaan, het permanent of tijdelijk overbrengen van de inhoud van een databank of een substantieel deel ervan op een andere drager, ongeacht op welke wijze en in welke vorm,
b) onder “hergebruik” [wordt] verstaan, elke vorm van het aan het publiek ter beschikking stellen van de inhoud van een databank of een substantieel deel ervan, door verspreiding van kopieën, verhuur, on line transmissie of in een andere vorm. De eerste verkoop in de Gemeenschap van een kopie van een databank door de rechthebbende of met diens toestemming leidt tot uitputting van het recht om controle uit te oefenen op de doorverkoop van die kopie in de Gemeenschap.
In Nederland is deze richtlijn geïmplementeerd in de Databankenwet.
De vraag van de Letse rechter is (kort gezegd) of artikel 7 lid 1 en 2 zo moeten worden uitgelegd dat de zoekmachine van Melons de inhoud van de databank „opvraagt” en „hergebruikt” en dat de fabrikant van een dergelijke databank het recht heeft om deze opvraging of dit hergebruik te verbieden.
De doelen van het sui generis databankenrecht
Het Hof staat eerst stil bij de draagwijdte en het doel van de bescherming van het databankenrecht. Op basis van de overwegingen bij de richtlijn en rechtspraak komt het Hof kort gezegd uit bij 2 doelen (zie r.o. 21-23):
- een belangrijke investering in de verkrijging, de controle of de presentatie van de databank beschermen. Beoogd wordt de persoon die het initiatief heeft genomen om substantiële middelen te investeren de zekerheid te bieden dat hij voor zijn investering zal worden vergoed.
- de wetgever streeft ernaar de invoering te bevorderen van systemen voor opslag en verwerking van gegevens teneinde bij te dragen tot de ontwikkeling van de informatiemarkt in een context die wordt gekenmerkt door een exponentiële groei van de hoeveelheid gegevens die jaarlijks in alle sectoren van bedrijvigheid wordt voortgebracht en verwerkt.
De begrippen uit de richtlijn
Het Hof merkt op dat bescherming slechts gerechtvaardigd is als de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud van de databank in kwalitatief of kwantitatief opzicht getuigt van een substantiële investering.
Voor de uitleg van de woorden verkrijging, controle of presentatie verwijst het Hof naar eerdere vaste rechtspraak (r.o. 25-27).
Het is aan de Letse rechter om na te gaan of aan deze voorwaarde voor bescherming is voldaan.
Wat betreft de begrippen “opvraging” en “hergebruik” geldt dat het Hof hieraan eerder al een ruime uitlegging heeft gegeven (r.o. 30-31).
In dit geval: opvraging en hergebruik
Het Hof stelt vast dat de zoekmachine van Melons het mogelijk maakt om (r.o. 35-36):
de volledige inhoud van meerdere databanken, waaronder die van CV-Online, gelijktijdig te doorzoeken langs een andere weg dan die welke de fabrikant van de betrokken databank op het oog had, door die inhoud beschikbaar te stellen aan haar eigen gebruikers. Door het mogelijk te maken om meerdere databanken tegelijkertijd te doorzoeken aan de hand van criteria die relevant zijn voor werkzoekenden, geeft deze gespecialiseerde zoekmachine de gebruikers op haar eigen website toegang tot vacatures die in die databanken zijn opgenomen.
Een zoekmachine als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, maakt het dus mogelijk om alle gegevens te doorzoeken die zijn opgenomen in vrij op internet toegankelijke databanken, waaronder de website van CV-Online, en verleent de gebruikers ervan toegang tot de volledige inhoud van die databanken langs een andere weg dan de fabrikant ervan op het oog had. Bovendien is deze terbeschikkingstelling gericht tot het publiek in de zin van artikel 7, lid 2, onder b), van richtlijn 96/9, aangezien een dergelijke zoekmachine door eenieder kan worden gebruikt (zie in die zin arrest van 19 december 2013, Innoweb, C‑202/12, EU:C:2013:850, punt 51).
Door de inhoud van de websites te indexeren en naar haar eigen server te kopiëren, brengt deze zoekmachine voorts de inhoud van de databanken die deze websites vormen, over op een andere drager.
Het Hof oordeelt dat dit maatregelen van opvraging en hergebruik vormen die kunnen worden verboden….
indien zij tot gevolg hebben dat aan die samensteller inkomsten worden ontnomen waarmee hij wordt geacht de kosten van zijn investering te kunnen dekken (r.o. 37).
Nieuw criterium?
Volgens het Hof moet nog worden nagegaan of de handelingen schade kunnen berokkenen aan de investering van de samensteller van de databank die op een andere drager is overgebracht en ter beschikking is gesteld van het publiek.
Het Hof oordeelt dat er een juist evenwicht tot stand moet worden gebracht tussen, enerzijds, het legitieme belang van de fabrikanten van databanken om hun substantiële investering te kunnen dekken en, anderzijds, dat van de gebruikers en de concurrenten van die fabrikanten om toegang te krijgen tot de in die databanken vervatte informatie en om innovatieve producten te creëren die op deze informatie zijn gebaseerd.
Volgens het Hof moet eraan worden herinnerd dat ook de activiteiten van een partij als Melons het mogelijk maken om het hierboven genoemde doel 2 te bereiken (de invoering te bevorderen van systemen voor opslag en verwerking van gegevens teneinde bij te dragen tot de ontwikkeling van de informatiemarkt, r.o. 42). Aggregators zoals Melons dragen bij aan de creatie en distributie van producten en diensten met een toegevoegde waarde in de informatiesector. Zij dragen ook bij tot de goede werking van de mededinging en de transparantie van het productaanbod en de prijzen (r.o. 42).
Het Hof oordeelt (r.o. 44):
het belangrijkste criterium bij de afweging van de betrokken legitieme belangen [moet] de mogelijke schade aan de substantiële investering van de samensteller van de databank in kwestie zijn, dat wil zeggen het risico dat die investering niet kan worden terugverdiend.
Letse rechter moet het beoordelen
Vervolgens staat in de uitspraak dat het aan de Letse rechter is om in het licht van alle relevante omstandigheden na te gaan of de opvraging of het hergebruik in kwestie een risico meebrengt dat die investering niet kan worden terugverdiend.
Het antwoord op de gestelde vraag is dan ook:
Artikel 7, leden 1 en 2, van richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken moet aldus worden uitgelegd dat een internetzoekmachine die gespecialiseerd is in het doorzoeken van inhoud van databanken en die een vrij op internet toegankelijke databank of een substantieel deel ervan kopieert en indexeert, waarna de gebruikers van de zoekmachine die databank op haar eigen website kunnen doorzoeken op basis van inhoudelijk relevante criteria, de inhoud van die databank „opvraagt” en „hergebruikt” in de zin van die bepaling, wat door de fabrikant van een dergelijke databank kan worden verboden voor zover die handelingen schade berokkenen aan zijn investering in de verkrijging, de controle of de presentatie van die inhoud, dat wil zeggen het risico meebrengen dat deze investering niet met een normale exploitatie van de betrokken databank kan worden terugverdiend, hetgeen aan de verwijzende rechter staat om na te gaan.
Conclusie
Het Hof lijkt het met dit arrest (nog) moeilijker te maken om databankrechten te handhaven. Om van inbreuk uit te kunnen gaan is niet alleen relevant of aan de voorwaarden uit artikel 7 van de richtlijn wordt voldaan (bij ons artikel 1 en 2 Databankenwet), maar ook of de handelingen schade berokkenen aan de investering in de verkrijging, de controle of de presentatie van die inhoud, dat wil zeggen het risico meebrengen dat deze investering niet met een normale exploitatie van de betrokken databank kan worden terugverdiend.
Het oordeel van het Hof is uiteraard toegespitst op de zoekmachine die in dit geschil aan de orde is, en in hoeverre het zijn uitwerking heeft op andere databankgeschillen is nog niet bekend. Dat is echter goed denkbaar. Ook is het nog onduidelijk wanneer je in voldoende mate hebt aangetoond dat de handelingen het risico meebrengen dat de investering niet kan worden terugverdiend. Wordt vervolgd dus.
Zelf vragen over het sui generis databankenrecht? Bel of mail ons gerust!
