Door Lawfox | Intellectueel Eigendomsrecht | 1 maart 2021 | 14 min. leestijd
Onze collega Daniël Sterenborg begeleidt regelmatig studenten bij schoolopdrachten. Lawfox stelt haar website ter beschikking voor publicaties van jonge juristen, voor zover deze raakvlak hebben met de specialisaties van Lawfox. Deze blog is geschreven op persoonlijke titel en kan niet worden gebruikt als professioneel juridisch advies. Deze gastblog is geschreven door Denise Alderding. Denise is student aan Avans Hogeschool.
Instagram, de place to be om te laten zien wat u gedurende de dag doet, naar welke toffe plekken u gaat, hoeveel lol u heeft met vrienden en waar u uw gevoelens op kan uiten. Laat de wereld zien dat u een lekkere Starbucks gehaald hebt en deze in een prachtig park aan het drinken bent. De nieuwe liefde die op uw pad gekomen is, die u gelukkig maakt. Wow, deze quote beschrijft precies mijn gevoel op dit moment: deze moet op Instagram gepost worden. Ik doe het zelf ook regelmatig, maar mag dit eigenlijk wel? Waar komen deze quotes vandaan? Wie is de oorspronkelijke maker van de afbeelding? Mogen deze quotes en afbeeldingen zomaar geregramt* worden?
* Instagram, ook wel bekend als ‘the gram’ is een online platform waar gebruikers afbeeldingen en quotes op plaatsen. Op Instagram kunnen er foto’s van uzelf gepost worden, maar ook quotes en afbeeldingen van anderen gerepost worden, dit wordt regrammen genoemd.
In dit blog wordt er uitgezocht wat de rechten van de maker op een afbeelding, portret en quote zijn. Wanneer wordt er inbreuk gemaakt op de rechten van de maker. Wat zegt Instagram hierover en onder welke voorwaarden mag er geregramt worden? Kortom, wat mag wel en wat mag niet?
De rechten van bescherming
Op Instagram kunnen quotes, afbeeldingen en portretten van uzelf of van anderen geplaatst worden. Deze quotes, afbeeldingen en portretten kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn. U kunt zelf van deze bescherming genieten, maar u kunt ook inbreuk maken op andermans auteursrecht. Als u een quote, afbeelding of portret van een ander gebruikt, zonder toestemming en die auteursrechtelijk beschermd is, dan maakt u inbreuk op hun recht.
Wanneer is iets auteursrechtelijke beschermd?
Het auteursrecht beschermt werken. Onder werken worden (onder meer) verstaan: afbeeldingen, boeken, films. Het auteursrecht beschermt de maker van het werk tegen onrechtmatig gebruik van zijn werk. Met het auteursrecht kunt u inbreuk op uw auteursrecht tegengaan en een vergoeding eisen.
Het werk moet een eigen oorspronkelijk karakter (hierna: EOK) hebben. Dit betekent dat het werk origineel moet zijn. Daarnaast moet er sprake zijn van een persoonlijke stempel (hierna: PS). Dit houdt in dat het werk gemaakt moet zijn door een mens, waarbij de maker creatieve keuzes gemaakt heeft in het proces. Tot slot moet het werk zintuigelijk waarneembaar zijn. Alleen een idee kan niet auteursrechtelijke beschermd worden.
Het auteursrecht ontstaat van rechtswege. Dit betekent dat als aan de voorwaarden EOK/PS voldaan is en het een uitgewerkt idee is, de maker voor bescherming niets hoeft te doen.
Door het auteursrecht verkrijgt de maker twee soorten rechten: exploitatie- en persoonlijkheidsrechten. De exploitatierechten beschermt het werk tegen openbaarmaking en verveelvoudiging. Als het werk op de een of andere manier ter beschikking wordt gesteld aan een publiek is er sprake van openbaarmaking. Onder verveelvoudiging wordt onder andere verstaan het kopiëren van een werk. De maker krijgt naast deze bescherming ook persoonlijkheidsrechten. Deze persoonlijkheidsrechten geven de maker het recht om zich te verzetten als anderen zijn werk verminken of aantasten, of het onder een andere naam publiceren. Indien een ander inbreuk maakt op het auteursrecht, dan kan de maker een schadevergoeding eisen en/of vernietiging eisen van de openbaarmaking of de verveelvoudiging.
Wanneer mag u wel een beschermd werk gebruiken?
De Auteurswet geeft een aantal beperkingen, door deze beperkingen is het mogelijk om een auteursrechtelijk werk te gebruiken. Hierbij wordt er geen inbreuk gemaakt op het auteursrecht van een ander. De meest relevante beperking voor deze blog is: indien het werk wordt geciteerd. Daarnaast mag een werk alleen gebruikt worden als er toestemming van de auteur verkregen is.
Alleen deze beperking en voorwaarde worden hier genoemd, omdat hieronder ingegaan wordt op het portretrecht. Dit onderwerp sluit aan bij de voorwaarde toestemming van de auteur. Vervolgens wordt er in gegaan op het citaatrecht, een beperking binnen de auteurswet.
Wilt u erachter komen hoe u moet citeren en welke nadere regels er bij toestemming verlening bij portretten komen kijken? Lees dan verder!
Portretrecht
Van een portret is sprake als iemand herkenbaar is afgebeeld. Als het gezicht van de geportretteerde onherkenbaar is gemaakt, maar de identiteit van die persoon uit andere aspecten van de afbeelding kan blijken, kan er toch sprake zijn van een portret. Als u zomaar een plaatje op uw Instagram account wilt plaatsen, kan dit een auteursrechtelijk beschermd portret zijn van een ander.
Het portretrecht is geregeld in de Auteurswet. De wet maakt hierbij onderscheid tussen twee situaties. In de eerste situatie is het portret gemaakt in opdracht, denk aan een fotograaf die ingehuurd is voor een fotoshoot. In de tweede situatie is het portret gemaakt zonder dat daartoe opdracht gegeven is.
Portret in opdracht
Een portret mag niet zomaar openbaar gemaakt en verveelvoudigd worden. Als het portret in opdracht gemaakt is, dan is toestemming van de afgebeelde persoon en de fotograaf nodig voor publicatie. De afgebeelde persoon mag een paar kopieën van het portret maken voor zichzelf, familie en vrienden. De afgebeelde persoon mag de in opdracht gemaakte portretten beperkt gebruiken voor publicaties met altijd naamsvermelding van de fotograaf erbij. Voor commercieel of ander gebruik van het portret is toestemming van de fotograaf nodig. Aan het openbaar maken en verveelvoudigen van een portret, worden meerdere voorwaarden gesteld voor zowel de maker van het portret, als de afgebeelde persoon. Wil een ander persoon het portret voor publicatie gebruiken, dan moet deze persoon toestemming vragen aan de fotograaf en alle afgebeelde personen op het portret.
Portret niet in opdracht
Als het portret niet in opdracht is gemaakt, dan mag het portret in beginsel vrij gepubliceerd worden door de fotograaf. Heeft de persoon op het portret een redelijk belang dat het portret niet gepubliceerd wordt, dan kan deze persoon zich verzetten tegen de publicatie. Vaak gaat het dan om een privacybelang. Het is meestal toegestaan om foto’s te maken in openbare ruimtes en die te publiceren, zonder dat aan de personen die op het portret staan, toestemming gevraagd is. Wat een redelijk belang is en of dat opweegt tegen het belang van de publicatie, beslist de rechter. Als er bij de fotograaf twijfel ontstaat of het privacybelang van de afgebeelde persoon misschien zwaarder weegt dan zijn publicatiebelang, is het verstandig dat hij vooraf toch toestemming vraagt aan de afgebeelde personen. Hierdoor voorkomt hij dat de afgebeelde personen naar de rechter stappen.
U mag dus niet zomaar dat plaatje wat u op het internet tegen kwam of die leuke familiefoto van de fotoshoot op Instagram zetten.
Zoals eerder aangegeven, zal naast het portretrecht in dit blog aandacht besteed worden aan het citaatrecht. De Auteurswet kan een maker van een quote beschermen, maar hier geldt een uitzondering op, namelijk het citaatrecht. Er moet volgens de regels van het citaatrecht geciteerd worden, anders wordt er alsnog inbreuk gemaakt op het auteursrecht van de maker vaneen quote. Op Instagram zijn naast afbeeldingen en portretten, quotes te vinden.
Citaatrecht
Een quote is een goed voorbeeld wanneer het citaatrecht een rol kan spelen binnen Instagram. Een quote is namelijk een kort stukje tekst dat vaak bestaat uit één zin of enkele zinnen. Quotes kunnen waardevol zijn. Het is bijzonder in hoe weinig woorden, soms zoveel kracht zit. Quotes kunnen u een moment van reflectie en bezinning bieden, u troosten, u motiveren en aanmoedigen en u het gevoel geven dat u mag zijn wie u bent.
De vraag is wanneer een quote auteursrechtelijke beschermd is? Om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen, moet de quote voldoen aan de voorwaarden EOK/PS. Aan de voorwaarde EOK, wordt snel voldaan maar het struikelblok zit in PS. Als de quote alledaags is en als gewone spreektaal opgevat kan worden, is er geen sprake van creatieve keuzes. Iedereen zou het gezegd kunnen hebben, dus dan is het niet origineel genoeg. Hoe langer de quote, hoe groter de kans dat er sprake is van een auteursrechtelijk beschermde quote. Het Infopaq-arrest geeft hier meer invulling aan. Volgens het Hof van Justitie kunnen namelijk al elf woorden auteursrechtelijk beschermd zijn.
Ik zal hieronder twee voorbeelden geven:
1. “Morgen weer een nieuwe dag’”
2. “Morgen zullen er weer frisse lucht en zonnige ochtendstralen de kamer binnen dringen”
De eerste quote zal niet auteursrechtelijk beschermd worden, omdat het niet origineel is. De eerste quote is te alledaags. De tweede quote daarentegen is dusdanig origineel dat deze wellicht voor bescherming in aanmerking komt.
Hierboven heeft u gelezen dat een quote auteursrechtelijk beschermd kan worden tegen openbaarmaking en verveelvoudiging. Een uitzondering op die regel biedt het citaatrecht.
Correct citeren?
Een citaat moet altijd correct worden overgenomen. Hieronder worden de vereisten van correct citeren opgenoemd. Allereerst dient het citaat inhoudelijk relevant te zijn en er mag niet meer geciteerd worden dan strikt noodzakelijk. Verder moet letterlijk overgenomen worden wat er door de auteur geschreven is. Tot slot mogen er geen wijzigingen aangebracht worden aan de tekst.
Een kort citaat van een stuk tekst mag, zonder toestemming, gebruikt worden in bijvoorbeeld een artikel, scriptie of recensie. Hierbij geldt de voorwaarde dat u de bron en de naam van de auteur vermeldt bij het citaat. Dit geldt alleen voor citaten uit al gepubliceerde werken, anders heeft u wel eerst toestemming van de auteur nodig.
Afbeeldingen en portretten mogen ook geciteerd worden. Dezelfde voorwaarden van citeren gelden: de afbeelding of het portret mag alleen opgenomen worden in de tekst ter verduidelijking, de inhoud ervan is relevant en er mag niet meer geciteerd worden dan strikt noodzakelijk. Aan de laatste voorwaarde kan voldaan worden door de afbeelding niet groter op te nemen dan noodzakelijk. Tot slot moet altijd de naam van de maker en de bron vermeld worden.
Een afbeelding die alleen ter illustratie gebruikt wordt is geen ‘citaat’, daar is toestemming voor nodig. Zie bijvoorbeeld de afbeeldingen in dit blog. Dit zijn geen citaten want ze zijn er ter illustratie. Deze afbeeldingen komen van de website: nl.vecteezy.com. De auteurs geven een gratis licentie en daarmee toestemming om de afbeelding te gebruiken onder de licentievoorwaarden. De afbeeldingen zijn hierdoor vrij te downloaden, naamsvermelding bij het gebruik is wel verplicht. Aan naams- en bronvermelding wordt voldaan door de gegeven link te kopiëren en te publiceren onderaan de pagina. De afbeeldingen zijn daarnaast ‘embed’. Als er op de afbeelding geklikt wordt, dan wordt er een pagina geopend in de browser waar de afbeeldingen vandaan komen. Embedden komt later in dit blog aan bod. Let op dat er ook bij icoontjes naams- en bronvermelding verplicht kan zijn. Kijk goed op de website welke voorwaarden aan het gebruik verbonden zijn.
Kortom, vraag uzelf af of de quote auteursrechtelijke beschermd is. Zo ja, of als u het niet zeker weet, vraag dan toestemming aan alle afgebeelde personen en de fotograaf. Let goed op de regels van het citaatrecht om geen inbreuk te maken.
De voorwaarden van Instagram
Instagram is een onderdeel van Facebook. De algemene voorwaarden, gebruiksvoorwaarden en privacyvoorwaarden van Instagram zijn doorgespit.
Wat mag de maker, een ander en Instagram doen met post op Instagram?
Door akkoord te gaan met de algemene voorwaarden verklaar en garandeert u dat u eigenaar bent van alle noodzakelijke rechten voor weergave en verspreiden van uw post op Instagram. Instagram claimt geen eigendomsrechten op uw post, maar u verleent door akkoord te gaan met de gebruiksvoorwaarden wel een licentie om uw post te gebruiken.
Wow, wat voor licentie wordt er verleend? Wat mag Instagram van mij gebruiken?
Als u een post op Instagram deelt, plaatst of uploadt, waar bijvoorbeeld uw auteursrecht op rust, verleent u een licentie waardoor Instagram uw post kan gebruiken, verspreiden, kopiëren en uw post in het openbaar weer te geven of te vertonen.
Oke, dat is wat Instagram mag doen met mijn geposte quotes, afbeeldingen en portretten maar wat mag iemand anders met mijn post doen?
Op Instagram kan u ervoor kiezen om uw account openbaar te maken of alleen toegankelijk voor uw volgers.
De privacyvoorwaarden van Instagram waarschuwen u, dat u goed moet nadenken aan wie u uw posten deelt. De mensen die de post op Instagram zien, kunnen de post zowel binnen als buiten Instagram delen, ook met mensen die geen deel uitmaken van jouw volgers.
Dus eigenlijk maakt het volgens de privacyvoorwaarden van Instagram niet uit of het account openbaar toegankelijk is of alleen toegankelijk is voor vrienden. Iedereen kan verspreiden wat er gepost is binnen en buiten Instagram. Is dit niet in strijd met de wet?
Nee, dit is niet in strijd met de wet. Instagram wordt namelijk geen eigenaar van uw intellectuele eigendomsrechten. In de voorwaarden staat beschreven dat iedereen kan delen wat er gepost is, maar er rust nog wel auteursrecht op uw gemaakte afbeelding of portret. U geniet bescherming van het auteursrecht en kan tegen degene die uw afbeelding of portret gebruikt optreden. U moet het wel zelf in de gaten houden. Wordt er inbreuk gemaakt op uw auteursrecht, dan verwijs ik u door naar het volgende rapportage formulier van Instagram.
Het regrammen van quotes, afbeeldingen en portretten
Regrammen is reposten oftewel kopiëren. Volgens de Auteurswet mag u niet zomaar kopiëren (verveelvoudigen) als u niet de maker bent van het werk (quote, afbeelding, portret). De privacyvoorwaarden van Instagram zeggen dat alles wat binnen Instagram mogelijk is, mag. Daarnaast zijn accounts vrij om geposte berichten te bekijken, te openen, te delen en te downloaden.
Wat mag er binnen Instagram?
- Links naar foto’s delen
- Alle functies die Instagram zelf, binnen de app biedt, mogen gebruikt worden:
- Regrammen in uw verhaal
- De ‘swipe up’ functie in een verhaal, die doorverwijst naar een website
- Personen taggen
- Afbeeldingen embedden
Embedden
Embedden betekent insluiten. Op een website kan u de HTML- of URL-code kopiëren en insluiten. Hierdoor verschijnt er een link. Als een ander op de afbeelding drukt op de website, wordt deze persoon via een link geleidt naar de oorspronkelijke vindplaats van de afbeelding. Het voordeel hiervan is dat u geen toestemming hoeft te vragen van de maker. Het nadeel hiervan is dat op het eerste gezicht niet direct duidelijk is dat er geen inbreuk gemaakt wordt op het auteursrecht van een ander. Dit komt omdat de bronvermelding in dit geval een link is en geen tekst die bij de afbeelding geplaatst wordt of onder aan de pagina. Een ander nadeel is dat als de website waar de afbeelding op stond uit de lucht gaat, u met een niet beschikbare afbeelding zit. Als de link uit de lucht is gehaald, kan de afbeelding niet meer weergegeven worden op uw website.
Gebruik de repost app voor Instagram
Er zijn verschillende ‘repost apps’ beschikbaar. Door één van deze apps te downloaden en te gebruiken maakt u het mogelijk om een afbeelding of portret te regrammen. Door bijvoorbeeld de Repost app for Instagram te gebruiken komt onder in de foto het volgende teken te staan: 
met de naam van degene die de post regramt. Het icoontje staat voor ‘repost’. Deze app is ook te downloaden in de Google Play voor Android.
De veiligste manier blijft toch wel:
Vraag toestemming aan de maker van de quote, de maker en (alle) afgebeelde personen van de afbeelding of het portret. Citeer de quote correct: citeer alleen als het relevant is, neem de letterlijke tekst over, maak duidelijk dat het om een citaat gaat en citeer niet meer dan noodzakelijk. Tot slot vermeld naams- en bronvermelding correct. U kan ook de repost app voor Instagram gebruiken. Door u aan de bovengenoemde eisen te houden, regramt u de quote, de afbeelding of het portret zorgeloos!
Succes!
Bronvermelding: Gratis licentie, naamsvermelding verplicht.
Ook een keer een gastblog schrijven?
Meer weten over de mogelijkheden om een gastblog te schrijven? Of heb je een vraag over auteursrecht, portretrecht en online publicaties?
Bel of mail vrijblijvend met LAWFOX: 013-2077107 of info@lawfox.nl
