Door Sjors van der Hoeven | Merkenrecht | 23 juli 2020 | 4 min. leestijd
Lawfox-advocaat en merkenrechtspecialist Sjors van der Hoeven werd geïnterviewd door de NOS over de spraakmakende Chocoladereep-oorlog tussen Ritter Sports en Milka. Het resultaat is een mooie post op Instagram op het nosop3-account, waarin kort en beeldend wordt uitgelegd waarom Ritter Sports in Duitsland als enige vierkante chocoladerepen mag verkopen:
Uiteraard ligt de situatie iets genuanceerder dan in 5 Insta-slides kan worden weergegeven.
Vorm als onderscheidingskenmerk
Bij sommige producten kan je aan de vorm zien van welk merk ze zijn. Denk aan de Wokkel (chips), of de vorm van Toblerone chocolade. Wanneer het een fabrikant lukt om die vorm als vormmerk te registreren (daarvoor moet je een merkaanvraag doen), krijgt de fabrikant het alleenrecht (een monopolie) om die vorm voor dat type product te gebruiken. Vormen van producten kunnen verder ook via het auteursrecht en/of modelrecht beschermd worden. Ook via het auteursrecht of modelrecht kan je zo’n alleenrecht/monopolie krijgen. Al die verschillende juridische regimes hebben hun eigen voor- en nadelen, en kunnen overlappen en/of aanvullen.
Wat geen rol speelt bij bescherming van vormgeving is octrooirecht / patenten: octrooien beschermen technische vindingen.
Vormmerk
In dit geval gaat het om een merkenrechtelijke discussie. In Duitsland heeft Ritter de vorm van (de verpakking van) haar chocoladereep, die zich onderscheidt van andere chocoladerepen door vierkant te zijn, als vormmerk geregistreerd. Die vierkante verpakking wijkt af van de gangbare rechthoekige vorm van (verpakkingen van) chocoladerepen. Die andere vorm is een manier om jezelf te onderscheiden van de concurrentie – en om daarmee in één oogopslag op basis van vorm herkend te worden door consumenten.
Vormmerken krijg je niet makkelijk voor je product. Er moet wél sprake zijn van “onderscheidend vermogen” (de vorm moet zich onderscheiden van de vorm van soortgelijke producten – je krijgt geen exclusiviteit als je nu een rechthoekige vorm voor chocoladerepen probeert te monopoliseren), maar de vorm mag geen “wezenlijke waarde” geven aan het product. De vorm van Bang & Olufsen luidsprekers kunnen bijvoorbeeld niet via een vormmerk worden beschermd, omdat die vormgeving de luidsprekers wezenlijke waarde geeft. De vormgeving van B&O luidsprekers is dan wel weer beschermd via auteursrecht en modelrecht. Ook de vorm van schoenen is vaak auteursrechtelijk en modelrechtelijk beschermd. En Louboutin heeft op basis van het merkenrecht alleenrecht op het gebruik van een rode onderzijde onder dameschoenen met hak, wat er tot heeft geleid dat schoenenketen Van Haren geen damespumps met rode zolen (onderzijde) meer verkoopt, na dat wel een tijdje gedaan te hebben.
Ritter vs. Milka
Terug naar Ritter: in Duitsland heeft Ritter op basis van een vormmerk voor vierkante chocoladerepen het alleenrecht om die vorm voor (verpakkingen van) chocoladerepen te gebruiken. In Duitsland kunnen vierkante chocoladerepen die in de winkelschappen liggen dus alleen van Ritter zijn – concurrenten mogen die vorm niet gebruiken. Milka wilde daar een eind aan maken en heeft geprobeerd om de merkregistratie van Ritter ongeldig te laten verklaren, door te beargumenteren dat de vierkante vorm wel wezenlijke waarde heeft voor (verpakkingen van) chocoladerepen. De Duitse rechter denkt daar anders over en oordeelt dat de consument de verpakking als een indicatie van de herkomst van de chocolade ziet, en associeert deze met kwaliteitsverwachtingen. De vorm heeft volgens de rechter echter geen artistieke waarde en leidt niet tot prijsverschillen.
Meer weten?
Vraag over bescherming van vormgeving? Bel of mail Sjors van der Hoeven vrijblijvend: 013 207 7 107 / sjors@lawfox.nl / info@lawfox.nl
