Door Wouter Dammers | Contractenrecht | 1 oktober 2020 | 8 min. leestijd
Wanneer mag je als IT-dienstverlener een overeenkomst opzeggen? Stel je hebt een opzegtermijn afgesproken. Is het dan genoeg om die in acht te nemen? Nee. Dat blijkt maar weer uit deze interessante zaak, die speelde bij de rechtbank Amsterdam. De klant was zo afhankelijk van de IT-partij dat opzegging niet acceptabel was. Het kort geding speelde tussen Pinkroccade Local Government B.V. en Uniface B.V.
Opzegging van een Value Added Reseller overeenkomst
Pinkroccade ontwikkelt en exploiteert softwareproducten en -diensten ter ondersteuning van de bedrijfsvoering van lokale overheden bij het uitvoeren van hun wettelijke taken en bevoegdheden. Pinkroccade exploiteert onder meer de software CiVision. Daarmee kunnen gemeenten hun wettelijke taken in het sociaal domein uitvoeren, zoals voor jeugdzorg, onderwijs, werk, inkomen, zorg, welzijn en schuldhulpverlening. Voor CiVision maakt Pinkroccade gebruik van software van Uniface. Met die software kunnen klanten eigen software bouwen.
Partijen hebben in 2004 en 2013 overeenkomsten gesloten voor het gebruik van de software van Uniface door Pinkroccade, te weten twee “Value Added Reseller”-overeenkomsten. Daarbij zijn ook verschillende (tijdelijke) tariefafspraken gemaakt. Ook is afgesproken dat de overeenkomst ieder jaar beëindigd kan worden, met inachtneming van een opzegtermijn van zes maanden.
Op 7 november 2019 heeft Uniface aan Pinkroccade medegedeeld dat de tijdelijke tariefafspraken eindigen tegen het eind van het jaar. Vanaf 2020 zouden tarieven gaan gelden die partijen al in 2013 zijn overeengekomen, maar Uniface stelt voor om die tarieven te herijken omdat ze zouden zijn verouderd en de software sindsdien is uitgebreid.
Drie weken later zegt Uniface de Value Added Reseller overeenkomst op, met inachtneming van de afgesproken zes maanden opzegtermijn. Pinkroccade zou namelijk niet hebben gereageerd op het herijkingsverzoek.
Pinkroccade laat daarop weten niet akkoord te zijn met de opzegging. Partijen hebben daarop nog overleg gehad over een minnelijke (exit-)regeling, maar dat heeft geen resultaat gehad. Uniface heeft de opzegtermijn nog wel met bijna zeven maanden verlengd. Ook is daarop nog een mediationtraject gestart, maar dit is nog geen twee weken later alweer afgebroken.
Partijen treffen elkaar daarop dus voor de voorzieningenrechter. In kort geding vordert Pinkroccade onder meer dat Uniface de Value Added Reseller overeenkomst moet blijven nakomen, althans voor bepaalde tijd. Zou die vordering worden afgewezen dan vordert Pinkroccade een bepaalde exit-regeling. Uniface, op haar beurt, vordert in kort geding voor in het geval dat zij wordt veroordeeld, dat Pinkroccade dan ook wordt veroordeeld tot nakoming van de overeenkomst.
Pinkroccade: Investeringen, technische afhankelijkheid, belang van derden en gebrek aan een exit-regeling staan opzegging in de weg
Pinkroccade stelt zich op het standpunt dat de opzegging van de Value Added Reseller overeenkomst onrechtmatig is, en in strijd met de redelijkheid en billijkheid. Ze voert daarvoor aan dat CiVision is gebouwd in en rond de Uniface software. Jaarlijks investeert zij hier anderhalf tot twee miljoen euro in. Honderd gemeentes zijn afhankelijk van de software. Zou de overeenkomst opgezegd worden, dan zijn de gevolgen onevenredig groot doordat gemeentes hun wettelijke taken dan niet meer kunnen uitvoeren. Veel contracten tussen Pinkroccade en gemeentes lopen door tot na 2020. Uniface heeft ook geen zwaarwegende grond voor de opzegging, meent Pinkroccade. Uniface wil met de opzegging alleen maar een hoger tarief afdwingen. Pinkroccade wil daar best beperkt in meegaan, maar wil geen bedrijfsgevoelige informatie delen met Uniface. Uniface maakt misbruik van haar positie, doordat Pinkroccade technisch afhankelijk is van Uniface. Overigens meent Pinkroccade ook dat Uniface onjuiste gevolgen aan de opzegging verbindt, omdat bepaalde licenties (ontwikkellicenties) eeuwigdurend zijn of niet eindigen bij het einde van de overeenkomst (runtimelicenties). Uniface zou ook een redelijke exit-regeling moeten aanbieden, of in ieder geval een redelijke opzegtermijn. Uniface heeft als IT-leverancier een bijzondere zorgplicht en mag daarom niet zonder meer een beroep doen op de afgesproken opzegregeling.
Uniface: Eenzijdige prijsverhogingen, geen inzage in verkoopcijfers en in professionele hoedanigheid overeengekomen contractuele opzegregeling staan opzegging toe
Uniface meent echter dat deze doemscenario’s zich niet voor zullen doen. Gemeenten kunnen na 1 januari 2021 gewoon gebruik blijven maken van CiVision, stelt ze. Uniface wil ook een exit-regeling afspraken, waar nodig rechtstreeks aan klanten van Pinkroccade. Uniface stelt de overeenkomst te hebben opgezegd omdat zij geen inzicht kreeg in de onderliggende verkoopcijfers van Pinkroccade, en dus niet weet of er een gezonde balans is tussen haar inkomsten en het deel dat daarvan aan Uniface wordt afgedragen. En dat terwijl uit persberichten zou volgen dat Pinkroccade juist flinke prijsverhoging zou hebben opgelegd aan gemeenten. Uniface meent dat de opzegging rechtsgeldig is, omdat deze voldoet aan de contractuele regeling. Die regeling is tot stand gekomen tussen twee professionele partijen, bijgestaan door adviseurs. De opzegtermijn is zelfs meer dan verdubbeld. Dat Pinkroccade nog contracten zou hebben lopen tot na 2020 is haar eigen risico.
Oordeel van de voorzieningenrechter: opzegging onaanvaardbaar
Aan de voorzieningenrechter de vraag of de vorderingen (over en weer) kunnen worden toegewezen.
Opzeggingsregeling en redelijkheid en billijkheid
De rechter stelt voorop dat Uniface de minimale opzegtermijn uit de overeenkomst in acht heeft genomen. Maar de Hoge Raad heeft geoordeeld dat zelfs indien de overeenkomst voorziet in een opzeggingsregeling, de eisen van redelijkheid en billijkheid in verband met de aard en inhoud van de overeenkomst in de omstandigheden van het geval in de weg kunnen staan aan respectievelijk opzegging, opzegging zonder zwaarwegende grond, opzegging op een bepaald moment, of opzegging zonder aanbod tot betaling van een (schade)vergoeding.
De voorzieningenrechter vindt het “voorshands niet onaannemelijk” (oftewel: best mogelijk) dat de bodemrechter de opzegging van de overeenkomst onaanvaardbaar vindt.
Geen zwaarwegende grond voor de opzegging
Partijen werken immers al zestien jaar samen. Uniface heeft geen zwaarwegende grond voor de opzegging, maar wil de overeenkomst eigenlijk ook voortzetten. De opzegging is alleen maar gedaan ’ter bewaring van haar rechten’, omdat tussen partijen een geschil ontstaan over de hoogte van de te hanteren tarieven. De opzegging had louter tot doel om Pinkroccade over de brug te laten komen met een hogere vergoeding. De opzegging hield geen verband met een (beweerde) gebrekkige uitvoering van de overeenkomst.
Geen verplichting tot inzage in bedrijfsgevoelige informatie
Partijen hebben wel overleg gevoerd over de nieuwe tarieven, en hebben daarover zelfs eerder al afspraken over gemaakt. Maar volgens de voorzieningenrechter heeft Uniface onvoldoende onderbouwd op welke grond zijn recht meent te hebben op inzage in prijsafspraken die Pinkroccade met gemeentes heeft gemaakt. De Value Added Reseller overeenkomst kent geen verplicht om deze bedrijfsgeheimen kenbaar te maken.
Opzegging ingrijpende en onoverzienbare gevolgen
Ook meent de voorzieningenrechter dat de gevolgen van de opzegging wel degelijk bijzonder ingrijpend zijn. Dat de gemeentes na opzegging nog wel gebruik zouden kunnen maken van de software, zou slechts vanuit praktisch, technisch oogpunt gelden. Vanuit juridisch oogpunt zou de situatie kunnen ontstaan dat gemeenten zonder licentie en dus illegaal de Uniface software zouden gebruiken. Dat Uniface de gemeentes wel een rechtstreekse gebruikslicentie, tegen door haar te bepalen tarieven, wil aanbieden, zou volgens de voorzieningenrechter niet in overeenstemming zijn met haar zorgvuldigheidsverplichting. Dit zou mogelijk ook strijdig zijn met aanbestedingsrecht. De verdere gevolgen zouden ook bijzonder onduidelijk zijn, en kunnen alleen in een bodemprocedure worden uitgezocht. De voorzieningenrechter wijst bijvoorbeeld op de uitleg van de duur van de licenties (eeuwigdurend en/of zonder meer eindigend bij einde van de overeenkomst), terwijl Uniface weet dat de contracten van Pinkroccade niet parallel lopen met de overeenkomsten tussen Uniface en Pinkroccade. Het is daarom ook niet duidelijk of een opzegtermijn van dertien maanden dan wel redelijk zou zijn om de nadelige gevolgen van de opzegging te verzachten, terwijl partijen al een half jaar van die termijn in dit geschil zijn. Ook een exit-regeling is er nog niet van gekomen, terwijl zo’n regeling na zestien jaar samenwerking wel in hoge mate in de rede ligt. Ook dit rechtvaardigt de ordemaatregel, meent de voorzieningenrechter.
Opzegging onaanvaardbaar
Naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid kan opzegging daarom onaanvaardbaar zijn. De voorzieningenrechter vindt het daarom passend om, totdat de bodemrechter uitspraak heeft gedaan, een ordemaatregel te treffen.
Verplichting tot nakoming van de overeenkomst
De rechtbank wijst dus een ordemaatregel toe. Uniface moet de overeenkomst blijven nakomen volgens de oude tarieven, voor de duur van de bodemprocedure, die Pinkroccade uiterlijk eind 2020 aanhangig moet hebben gemaakt.
Praktische tips
Uit dit vonnis blijkt maar weer dat een afgesproken opzeggingsregeling niet altijd hoeft te gelden. Er kunnen omstandigheden spelen waardoor het onredelijk is om een bepaalde opzegtermijn te hanteren. Zeker in het geval van een langdurige samenwerking, waarbij partijen in grote mate afhankelijk van elkaar zijn en er grote belangen voor – ook – derde partijen spelen. IT-dienstverleners doen er bovendien goed aan om, zeker voor deze gevallen, een goede exit-regeling af te spreken. De bijzondere zorgplicht van IT-dienstverleners brengt met zich mee dat zij zich bewust moeten zijn van de belangen die met hun dienstverlening gemoeid zijn. Even de stekker uit een contract trekken om louter een hogere prijs te bedingen is dan niet netjes…
Zit uw onderneming of organisatie met een overeenkomst die opgezegd is of moet worden? Wilt u weten of de overeenkomst wel op de voorgenomen wijze opgezegd kan en mag worden? Neem dan vrijblijvend contact met mij op. Wouter Dammers, wouter@lawfox.nl of 0132077107.
