Door Wouter Dammers | Cryptorecht | 19 november 2025 | 13 min. leestijd
De cryptomarkt heeft jarenlang gefunctioneerd in een soort juridisch niemandsland. Wat begon als een experiment met bitcoin is inmiddels uitgegroeid tot een sector waarin miljarden euro’s omgaan. Nationale regelgevers probeerden met bestaande financiële wetgeving grip te krijgen op een technologie die zich weinig aantrekt van landsgrenzen. Dat werkte niet echt.
Op 30 december 2024 veranderde dat fundamenteel. De Markets in Crypto-Assets Regulation (MiCAR) is sinds die datum van kracht in Nederland. Voor het eerst bestaat er Europese wetgeving die specifiek is geschreven voor cryptocurrencies en crypto-diensten. Voor ondernemers die in deze sector actief zijn, betekent dit een drastische verandering. De tijd van “even kijken hoe het loopt” is definitief voorbij. Ondanks deze Europese crypto verordening bestaat er nog steeds flink wat nationaalrechtelijke verschillen. Legal500 vroeg crypto-advocaten Wouter Dammers en Joe Jay de Haas van LAWFOX om de belangrijkste Q&A voor Nederland uit te werken. Dit is nu gepubliceerd in een uitgebreid hoofdstuk over blockchain en crypto-assets in Nederland in de Legal 500 Country Comparative Guides.
Van crypto wild west naar gereguleerde cryptosector
MiCAR is geen Nederlandse wet maar een EU-verordening met directe werking. Dat betekent concreet: geen Nederlandse implementatiewet nodig, geen ruimte voor nationale uitzonderingen. Wat in Brussel is besloten, geldt vanaf 30 december 2024 rechtstreeks in Nederland. De verordening richt zich op uitgevers van crypto-activa (denk aan Bitcoin en stablecoins) en aanbieders van cryptodiensten zoals handelsplatformen. Deze partijen moeten een vergunning hebben om diensten te mogen leveren.
Er was een overgangsregeling voor bedrijven die al bij De Nederlandsche Bank (DNB) geregistreerd stonden als VASP’s (Virtual Asset Service Providers). Die konden tot 30 juni 2025 doorwerken aan hun MiCAR-vergunning. Die overgangsperiode is nu afgelopen. Wie op dit moment zonder vergunning cryptodiensten aanbiedt, handelt illegaal.
Twin peaks: twee toezichthouders, verschillende taken
Nederland hanteert een Twin Peaks-model. Dat houdt in: twee toezichthouders met gescheiden verantwoordelijkheden. Of dit Twin Peaks-model tot even zo absurde taferelen gaat leiden als de gelijknamige serie, is afwachten. Hoe dan ook: voor crypto betekent dit model een verdeling tussen de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en DNB.
De AFM heeft de leidende rol. Zij verleent vergunningen aan nieuwe aanbieders van cryptodiensten en houdt toezicht op gedragsregels. Denk aan eerlijke informatieverstrekking, verbod op misleidende reclame, verplichte risicowarschuwingen aan klanten. Cryptodienstverleners moeten consumenten “correcte, heldere en niet-misleidende informatie” verstrekken. Ook is het noodzakelijk dat ze hun klanten waarschuwen voor de risico’s die aan transacties in crypto-activa verbonden zijn.
De AFM neemt handhaving serieus. Recent waarschuwde de toezichthouder nog tegen MEXC, een exchange die actief Nederlandse consumenten bedient via Nederlandse X-campagnes en sponsoring van een Nederlandse blockchain-conferentie. MEXC heeft echter geen vergunning en biedt daarom illegaal cryptoactivadiensten aan in Nederland. Dit soort handhavingsacties laten zien: de toezichthouders menen het.
DNB is verantwoordelijk voor het prudentieel toezicht. Dit betekent: kapitaaleisen, liquiditeit, solvabiliteit. DNB kijkt of je bedrijf financieel gezond genoeg is om cryptodiensten aan te bieden. DNB beoordeelt ook voorgenomen gekwalificeerde deelnemingen.
Een bijzondere verantwoordelijkheid van DNB betreft stablecoins. Het is de verwachting dat DNB vanaf 30 juni 2024 verantwoordelijk is voor het toezicht op uitgevers van zogenoemde stablecoins. MiCAR maakt onderscheid tussen twee typen: Electronic Money Tokens (EMT’s) en Asset Referenced Tokens (ART’s).
Het grijze gebied: wat blijft buiten toezicht?
Hier wordt het interessant. MiCAR reguleert veel, maar bepaalt niet alles. De AFM houdt binnen de beperkte mogelijkheden van MiCAR kritisch toezicht op aanbieders van diensten die gebaseerd zijn op crypto’s – zoals handelsplatformen – en die in Nederland geregistreerd zijn. Een groot deel van de cryptosector blijft echter ook na de introductie van de nieuwe wetgeving in principe buiten het toezicht, zoals afgeleide producten en dienstverlening zoals NFT’s en decentrale handelsplatformen (DeFi).
Dit is geen toeval. De Europese wetgever worstelde met de technische complexiteit van gedecentraliseerde systemen. NFT’s (non-fungible tokens) vielen buiten de scope omdat ze moeilijk te vatten zijn in de definitie van “crypto-activa”. DeFi (decentralized finance) onttrekt zich aan toezicht omdat er geen centrale partij is om een vergunning aan te verlenen. Aan wie verlenen je een vergunning als een protocol draait op duizenden computers zonder centrale beheerder?
Voor ondernemers betekent dit een ongelijk speelveld. Je concurrent die met NFT’s werkt, hoeft vooralsnog geen MiCAR-vergunning. Jij, met een handelsplatform voor bitcoin, wel. Die ongelijkheid is juridisch verdedigbaar maar voelt voor veel marktpartijen oneerlijk. En dat klopt ook.
Vergunningaanvraag: minimaal een half jaar
De AFM roept geregistreerde aanbieders op hun aanvragen prompt in te dienen. Ervaring heeft uitgewezen dat zelfs in het beste geval een aanvraag minimaal 5 tot 6 maanden duurt om volledig te verwerken.
En dat is in het beste geval, met een volledige aanvraag die direct aan alle eisen voldoet. In de praktijk duurt het langer. De AFM moet per aanvraag beoordelen of de organisatie voldoet aan deskundigheid en betrouwbaarheid van bestuurders, adequate governance en interne beheersing, financiële soliditeit, operationele AML/CFT-procedures, ICT-beveiliging en transparante informatieverstrekking aan klanten.
Voor een startup zonder financiële track record is die vergunning een serieuze uitdaging. Voor gevestigde partijen met ervaring in financiële dienstverlening is het een kostbaar maar haalbaar proces. Tel daar voorbereiding bij op – corporate governance opzetten, procedures schrijven, compliance-functie inrichten – en je zit al gauw op negen tot twaalf maanden totaal.
Bitcoins: juridische status helder sinds 2020
De juridische status van crypto-activa is in Nederland vooral bepaald door rechtspraak, niet door wetgeving. Het Gerechtshof Den Haag oordeelde in 2020 glashelder over bitcoins.
Bitcoins zijn voor menselijke beheersing vatbare objecten met een reële waarde in het economische verkeer die voor overdracht vatbaar zijn. Er kan met bitcoins worden betaald. De feitelijke en exclusieve heerschappij ligt bij degene die toegang heeft tot een wallet en wordt verloren bij een succesvolle transactie naar een andere wallet. Bitcoins zijn bovendien individueel bepaalbaar: van iedere bitcoin wordt het ontstaan en iedere transactie die ermee wordt uitgevoerd, in de blockchain bijgehouden.
Conclusie van het hof: bitcoins zijn strafrechtelijk gezien een “voorwerp” in de zin van de witwaswetgeving. Dit heeft verstrekkende gevolgen. Bitcoins kunnen in beslag worden genomen. Handel in bitcoins van criminele herkomst levert witwassen op. En – relevant voor civielrechtelijke geschillen – bitcoins zijn vermogensrechten waarop beslag gelegd kan worden.
In andere rechtspraak is overigens bepaald dat bitcoin niet als “geld” kwalificeert.
Witwasrisico’s: waar rechtspraak op let
Crypto-asset service providers staan onder scherp toezicht vanwege witwasrisico’s. Cryptobedrijven moeten vanaf 30 december 2024 extra informatie verzamelen, bewaren en meesturen bij het uitvoeren van cryptotransacties. Dit staat in de uitvoeringswet Transfer of Funds Regulation (TFR). Dit maakt transacties transparanter en helpt bij het tegengaan van illegale activiteiten zoals witwassen en terrorismefinanciering.
Rechtspraak laat zien hoe serieus dit genomen wordt. In een zaak uit 2020 oordeelde het Gerechtshof Den Haag over een bitcoin-exchanger die contant geld aanbood voor bitcoins. Uit het procesdossier volgt dat de verdachte een commissiepercentage hanteerde variërend van 5 tot 8 procent. Naar eigen zeggen ontving de verdachte gemiddeld ongeveer 4 procent van het bedrag van de transactie. Reguliere cryptocurrency exchanges hanteren een commissie van maximaal 1 procent.
Het hof concludeerde: deze handelwijze past in witwastypologieën. Een substantieel hogere marge dan reguliere exchanges, geen klantenidentificatie, contante afrekening op openbare plaatsen. Dat zijn rode vlaggen die een vermoeden van witwassen rechtvaardigen.
Voor bonafide cryptobedrijven is de les helder: ken je klant, leg transacties vast, zorg voor een plausibele businesscase. Anders loop je het risico dat toezichthouders – of erger, het Openbaar Ministerie – je handelwijze als verdacht aanmerken.
Smart contracts: contractvrijheid geldt ook in code
Smart contracts fascineren juristen al jaren. Een contract dat zichzelf uitvoert zodra aan voorwaarden is voldaan, zonder menselijke tussenkomst. Juridisch werpt dat vragen op.
Nederlandse wetgeving kent geen specifieke regeling voor smart contracts. Dat hoeft ook niet. In Nederland geldt contractvrijheid: een mondelinge afspraak is een geldige overeenkomst, net zoals een afspraak op papier. Op het moment dat een klant akkoord gaat met een aanbod is er een overeenkomst. Contractvrijheid betekent: partijen mogen zelf bepalen hoe ze een overeenkomst vastleggen.
Een smart contract kan dus juridisch bindend zijn, mits er wilsovereenstemming bestaat over de essentialia. De technische uitvoering – code op een blockchain – is slechts de vorm waarin die overeenkomst is gegoten. Wel relevant: een onderhandse akte kan ook in een andere dan een papieren vorm worden gegoten, waarbij het elektronisch beveiligde document moet voldoen aan de veiligheidseisen. Het document moet worden voorzien van een elektronische handtekening (art. 3:15a BW) om het contract geldig te laten zijn (art. 6:227a BW).
Voor smart contracts betekent dit: zorg dat duidelijk is wie de partijen zijn, dat er wilsovereenstemming is over wat de code doet, en dat de identiteit van ondertekenaars verifieerbaar is.
Europees paspoort: schalen over 27 landen
Een voordeel van MiCAR is dat het fungeert als het ware een Europese paspoortregeling. Een vergunning van de AFM geeft het recht de diensten in de hele Europese Unie aan te bieden, waar een registratie enkel het recht geeft diensten in Nederland aan te bieden.
Dit is commercieel interessant. Eén vergunningsaanvraag leidt tot toegang tot 27 lidstaten. Geen nationale vergunningen meer aanvragen in Duitsland, Frankrijk, Italië. De AFM-vergunning volstaat. Voor bedrijven met Europese ambities maakt dit schaalvergroting aanzienlijk eenvoudiger.
Wel opletten: de paspoortregeling geldt alleen voor diensten die onder MiCAR vallen. NFT-platforms en DeFi-protocollen vallen er (nog) buiten, dus daar geldt de paspoortregeling niet voor.
DeFi: innoveren in onzekerheid
DeFi en smart contracts bevinden zich in een grijs gebied. De reden: MiCAR is geschreven voor entiteiten die je een vergunning kunt verlenen. Een DAO (decentralized autonomous organization) heeft geen rechtspersoonlijkheid, geen bestuur, geen fysiek adres. Aan wie verlenen je dan een vergunning? En hoe handhaaf je regels tegen een protocol dat op duizenden computers draait zonder centrale beheerder?
De Europese wetgever heeft dit probleem erkend maar niet opgelost. Het resultaat: innovatieve DeFi-projecten kunnen doorontwikkelen zonder MiCAR-vergunning, maar opereren wel in juridische onzekerheid. Op welk moment wordt een DeFi-protocol tóch vergunningplichtig? Wanneer er governance tokens zijn met stemrecht? Wanneer er een ontwikkelteam is dat updates doorvoert? Niemand weet het zeker.
Voor Nederlandse ondernemers die met DeFi werken: wees voorzichtig met het aanbieden van diensten die op gedecentraliseerde protocollen zijn gebouwd. De AFM kan stellen dat jij – als intermediair tussen gebruiker en protocol – wel degelijk een cryptodienst aanbiedt. En als je dat doet zonder vergunning, loop je handhavingsrisico’s.
Wat dit betekent voor de praktijk
De cryptomarkt verandert van ongereguleerde frontier naar gereguleerde financiële sector. Voor early adopters die gewend waren aan experimenteren zonder toezicht voelt dat als verlies van vrijheid. Voor professionele partijen die serieus business willen bouwen, is het volgens mij goed nieuws.
MiCAR creëert een level playing field. Cowboys die zonder vergunning opereren, worden aangepakt. Bedrijven die investeren in compliance en vergunningen, krijgen rechtszekerheid en kunnen met een Europees paspoort schalen. Met MiCAR komen er eisen om klanten te beschermen. Cryptobedrijven mogen geen misleidende reclames maken of kopers bewust verkeerd informeren. Ook moeten zij klanten waarschuwen voor risico’s bij transacties.
Dat klinkt als bureaucratie, maar het is business. Klanten vertrouwen gereguleerde partijen meer dan cowboy-exchanges. Banken werken liever samen met vergunninghoudende bedrijven. Investeerders financieren liever compliant opererende ondernemingen. Compliance is geen kostenpost. Het is een investering in geloofwaardigheid.
De komende jaren wordt duidelijk hoe toezichthouders MiCAR gaan toepassen. Rechtspraak zal de contouren verder invullen. DeFi, NFT’s en andere innovaties die nu buiten scope vallen, komen mogelijk onder een volgende versie van de verordening.
Tips voor cryptobedrijven
1. Check je vergunningplicht
Bied je een van de volgende diensten aan: Bewaring en beheer van crypto-assets voor derden, handelsplatform voor crypto-assets, uitwisseling crypto-assets tegen fiatgeld of andere crypto, uitvoering van orders namens klanten, plaatsing van crypto-assets, advies over crypto-assets, of portfolio management crypto-assets? Dan heb je een MiCAR-vergunning nodig van de AFM.
2. Begin minimaal zes maanden van tevoren
Minimaal 5-6 maanden verwerkingstijd. Tel daar voorbereiding bij op en je zit op 9-12 maanden totaal. Begin dus niet last minute.
3. Investeer in AML/CFT-procedures
Anti-money laundering en combating the financing of terrorism zijn niet optioneel. Je moet klanten identificeren, transacties monitoren, unusual transactions rapporteren aan de Financial Intelligence Unit. Zonder degelijke AML-procedures krijg je geen vergunning.
4. Documenteer alles vanaf dag één
Van softwareontwikkeling tot klanteninteracties: leg vast wat je doet en waarom. Bij een vergunningaanvraag moet je aantonen dat je processen op orde zijn. Bij een toezichtonderzoek moet je bewijzen dat je je aan de regels houdt. Zonder documentatie is dat onmogelijk.
5. Bouw compliance in, niet erop
De tijd dat je “gewoon kon beginnen” en later compliance zou regelen, is voorbij. De AFM kan handhavingsmaatregelen nemen tegen partijen zonder vergunning: boetes, last onder dwangsom, strafrechtelijke vervolging. De AFM gebruikt die bevoegdheden ook daadwerkelijk.
6. Pas op met DeFi en NFT’s
Opereer je in het grijze gebied? Wees extra voorzichtig. De AFM kan alsnog stellen dat je een vergunningplichtige dienst aanbiedt, ook als je denkt dat je buiten scope valt.
FAQ
Wat is MiCAR en wanneer geldt het in Nederland?
MiCAR (Markets in Crypto-Assets Regulation) is een Europese verordening die cryptocurrencies en crypto-diensten reguleert. De wet geldt sinds 30 december 2024 in Nederland. Alle aanbieders van cryptodiensten hebben een vergunning van de AFM nodig. De overgangsperiode is op 30 juni 2025 afgelopen.
Welke toezichthouders zijn bevoegd voor crypto in Nederland?
Nederland past het twin peaks-model toe. De AFM houdt gedragstoezicht, verleent vergunningen en controleert op marktmisbruik. DNB houdt prudentieel toezicht op financiële soliditeit en is verantwoordelijk voor toezicht op stablecoins (EMT’s en ART’s).
Hoe lang duurt een MiCAR-vergunningaanvraag bij de AFM?
De AFM heeft aangegeven dat zelfs in het beste geval een aanvraag minimaal 5 tot 6 maanden duurt. In de praktijk moet je rekening houden met 9 tot 12 maanden inclusief voorbereiding (governance, procedures, compliance inrichten).
Zijn bitcoins juridisch erkend in Nederland?
Ja. Het Gerechtshof Den Haag oordeelde in 2020 dat bitcoins voor menselijke beheersing vatbare objecten zijn met reële economische waarde die voor overdracht vatbaar zijn. Bitcoins worden strafrechtelijk aangemerkt als “voorwerp” en kunnen in beslag worden genomen. Bitcoins zijn geen “geld”.
Vallen NFT’s en DeFi onder MiCAR?
Nee. Een groot deel van de cryptosector blijft buiten het MiCAR-toezicht, waaronder NFT’s (non-fungible tokens) en decentrale handelsplatformen (DeFi). Deze vallen niet onder de vergunningplicht, maar opereren wel in juridische onzekerheid.
LAWFOX heeft uitgebreide expertise in crypto-regulering. We publiceerden onlangs een uitgebreid hoofdstuk over blockchain en crypto-assets in Nederland in de Legal 500 Country Comparative Guides. Voor specifieke vragen over vergunningaanvragen, compliance of contractuele vraagstukken: neem contact op met advocaten Joe Jay de Haas en Wouter Dammers van LAWFOX via 013-2077107 of j.dehaas@lawfox.nl en w.dammers@lawfox.nl.
