Door Wouter Dammers | Datarecht | 12 september 2025 | 8 min. leestijd
Vandaag is het zover: de Data Act treedt in werking en dat is nieuws dat jou als ondernemer direct raakt. De Europese Unie zet hiermee een belangrijke stap in de strijd tegen de ‘enshittification’ van onze technologie en samenleving. Deze term, bedacht door Cory Doctorow, beschrijft hoe online platforms en technologieën eerst waarde creëren voor gebruikers, om vervolgens deze waarde geleidelijk af te breken ten gunste van hun eigen winst. Ik heb er een uitgebreide blogserie over geschreven, die je hier kunt teruglezen. Met de Data Act in de hand krijgen we meer instrumenten om hiertegen in opstand te komen. De nieuwe Europese Verordening draait allemaal om één krachtig principe: de toegang en het beheer van data.
Waarom is de Data Act nodig?
De Europese economie kampt met een fundamenteel probleem: we benutten de waarde van data die door verbonden producten worden gegenereerd niet volledig doordat de toegang ertoe wordt belemmerd. Er is een gebrek aan duidelijkheid over wie eigendom heeft op deze data en wie de data mag gebruiken en inzien. Vaak zijn gebruikers (óók ondernemingen) niet de onderhandelingspositie om eerlijke contracten af te dwingen. Dit leidt tot een onbalans, waarin een paar grote spelers alle data verzamelen en de rest van de markt achterblijft.
De Data Act pakt deze knelpunten aan door:
- Duidelijkheid te scheppen over wie welke rechten heeft op data van verbonden producten.
- Ondernemingen te beschermen tegen oneerlijke contractvoorwaarden.
- Obstakels weg te nemen voor het overstappen van de ene cloud- of edgedienst naar de andere.
- Innovatie te bevorderen door het combineren van data uit verschillende sectoren.
De wet is ontworpen om de waarde van data eerlijker te verdelen en tegelijkertijd de makers van dataproducten en -diensten te beschermen. De Data Act is de sleutel tot het ontsluiten van een enorme economische waarde, en geeft gebruikers van slimme producten meer zeggenschap over hun eigen gegevens.
Wat heb je aan de Data Act?
De aankoop van een traditioneel product geeft de koper automatisch het eigendom over alle onderdelen. Maar bij slimme producten is dat anders; de data die ze genereren worden vaak gehouden door de fabrikant, en de toegang ertoe wordt vaak belemmerd. De Data Act geeft particulieren en bedrijven meer controle over hun data. Zo kan je data van jouw slimme auto delen met een verzekeraar om te profiteren van lagere premies, of data van jouw industriële machines gebruiken om de productie te optimaliseren en kosten te besparen.
De bedoeling van de verordening is om de concurrentie in de markt te verbeteren. Onderhouds- en reparatiebedrijven kunnen nu diensten verbeteren en innoveren, omdat ze toegang krijgen tot de data van de slimme producten. Dit kan leiden tot lagere prijzen en een langere levensduur van apparatuur, wat bijdraagt aan de doelstellingen van de Green Deal. Mijn collega Nick Vrugt kan je helpen bij alle juridische vragen ten aanzien van duurzaamheid. Bovendien zullen mkb’s beschermd worden tegen oneerlijke contractclausules. Oneerlijk bevonden clausules zullen nietig zijn, en de Europese Commissie zal modelcontractvoorwaarden opstellen om bedrijven te helpen eerlijkere afspraken te maken.
Overstap tussen cloud- en datadiensten
De Data Act regelt ook de overstap tussen cloud- en edgediensten. Het zal gemakkelijker worden om data en applicaties, van persoonlijke foto’s tot bedrijfsadministraties, over te zetten naar een andere provider zonder extra kosten. Dit vermindert het risico op “vendor lock-in” en bevordert de concurrentie. De wet omvat ook waarborgen om te voorkomen dat data opgeslagen in de EU onrechtmatig worden ingezien door overheden buiten de EU.
Belangrijkste punten van de Data Act
De Data Act is een complexe verordening (71 pagina’s en 50 artikelen lang), maar de essentie is helder en die delen we graag met je. Enkele cruciale bepalingen zijn:
- Recht op datatoegang en hergebruik: Je krijgt het recht om de gegevens te verkrijgen die jouw slimme apparaten, industriële machines of andere verbonden producten genereren. Dit geldt voor zowel consumenten als bedrijven. Dit opent de deur naar innovatie, omdat je de data nu zelf kunt gebruiken voor analyse, reparatie, of om te delen met derde partijen.
- Bescherming tegen oneerlijke contracten: De wet pakt oneerlijke contractvoorwaarden aan, met name die waarbij kleine en middelgrote ondernemingen (mkb) de toegang tot hun eigen data wordt ontzegd. De Data Act introduceert regels voor redelijke, eerlijke en niet-discriminerende voorwaarden voor datatoegang.
- Eenvoudig van cloudprovider wisselen: Een ander cruciaal punt is de verbetering van de interoperabiliteit van data. De wet maakt het makkelijker om van de ene cloudprovider naar de andere over te stappen. Dit vermindert de zogenaamde ‘vendor lock-in’ en bevordert concurrentie.
- Overheidsinstanties krijgen toegang: Onder specifieke, uitzonderlijke omstandigheden (zoals bij een noodsituatie), kunnen overheidsinstanties toegang eisen tot private data.
Het wapen tegen enshittification
Wie deze blog een beetje volgt, heeft al gezien dat we ons inzetten in de strijd tegen enshittification. Dit is een ware missie voor ons kantoor geworden. Wij moedigen een open en eerlijk digitaal ecosysteem aan, waarin niet alleen de techreuzen maar ook jij als ondernemer kan floreren. De toegang tot je eigen data is de sleutel tot innovatie en onafhankelijkheid.
Echter, de Data Act is complex en de uitleg ervan zal juridische uitdagingen met zich meebrengen. Wat is een ‘redelijke’ vergoeding voor datatoegang? Wat als een fabrikant weigert de data te verstrekken? Dit zijn vragen waarop het antwoord niet altijd in de wetstekst te vinden is.
Wij van LAWFOX Advocaten staan klaar om je te helpen deze strijd aan te gaan. Of je nu je rechten wilt uitoefenen onder de Data Act of ervoor wilt zorgen dat je contracten Data Act-proof zijn, wij zijn de juridische specialisten die jou bijstaan. Wij strijden aan de zijde van de ondernemer tegen onrecht en oneerlijke praktijken in de technologische sector. Neem contact op met mij of mijn collega’s voor een strategisch gesprek.
Om je alvast op weg te helpen, geven we je graag antwoord op een aantal veelgestelde vragen:
Veelgestelde Vragen (FAQ)
1. Wat is de Data Act en wie moet eraan voldoen?
De Data Act is een nieuwe EU-verordening die regels stelt voor de toegang en het gebruik van data die door verbonden producten en gerelateerde diensten wordt gegenereerd. De wet is van toepassing op fabrikanten van slimme producten, serviceproviders en gebruikers van die producten, waaronder zowel consumenten als bedrijven. LAWFOX Advocaten kan u adviseren over de naleving van deze wet en de implicaties ervan voor uw bedrijf.
2. Welke data valt onder de Data Act?
De Data Act heeft betrekking op gegevens die door slimme apparaten, Internet of Things (IoT)-apparaten en andere verbonden producten worden gegenereerd. Dit kan variëren van sensorgegevens van een industriële machine tot de gebruiksgegevens van een slimme huishoudelijke apparaat.
3. Wat is mijn recht als gebruiker onder de Data Act?
Als gebruiker heeft u het recht om de data die uw product genereert op te vragen en te hergebruiken voor eigen doeleinden. Ook mag u deze data delen met derden, zoals reparatiebedrijven of ontwikkelaars van nieuwe apps. U kunt uw rechten uitoefenen en juridisch advies inwinnen via LAWFOX Advocaten om ervoor te zorgen dat fabrikanten zich aan de wet houden.
4. Hoe helpt de Data Act mij als ondernemer?
De wet stelt u in staat om de data van uw apparatuur te benutten voor innovatie en efficiëntieverbetering, zonder afhankelijk te zijn van de fabrikant. Het stelt u ook in staat om te kiezen voor de beste serviceprovider, zonder vast te zitten aan één aanbieder. Voor het opstellen van Data Act-proof contracten of het afdwingen van uw rechten kunt u contact opnemen met LAWFOX Advocaten.
5. Wat is de relatie tussen de Data Act en de AVG/GDPR?
De Data Act vult de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) aan. Waar de AVG zich richt op de bescherming van persoonsgegevens, reguleert de Data Act de toegang tot en het gebruik van alle data, inclusief niet-persoonsgebonden data. Als expert in zowel privacyrecht als ICT-recht, kan LAWFOX Advocaten u begeleiden in de complexe kruisbestuiving van deze wetten.
6. Wie is expert op gebied van de Data Act?
De Data Act is een complexe, nieuwe wet die een diepgaande kennis van zowel ICT-recht als de specifieke bepalingen van de verordening vereist. Een expert op dit gebied is iemand die de finesses van datarechten, contractuele verplichtingen en de interactie met andere wetten zoals de AVG begrijpt. Bij LAWFOX Advocaten hebben wij ons gespecialiseerd in dit domein. Wij zijn niet alleen juridisch specialisten, maar ook strategische partners voor ondernemers. Wij staan klaar om u te adviseren over de naleving van de Data Act, het afdwingen van uw rechten, en het opstellen van Data Act-proof contracten. Ons doel is om u te helpen de controle over uw data terug te krijgen en te strijden tegen oneerlijke praktijken in de technologische sector. Neem contact op voor een strategisch gesprek over uw specifieke situatie.
